Προϊόντα λεύκανσης του δέρματος που περιέχουν τοξικό υδράργυρο εξακολουθούν να διατίθενται μέσω μεγάλων online marketplaces, παρά τις διεθνείς απαγορεύσεις και τις πολυετείς προσπάθειες ρυθμιστικών αρχών και οργανισμών δημόσιας υγείας για την απομάκρυνσή τους από την αγορά.
Έρευνα του Reuters εντόπισε περισσότερα από 20 προϊόντα που περιλαμβάνονται σε λίστες απαγορευμένων ειδών να προσφέρονται προς πώληση μέσω πλατφορμών τρίτων πωλητών της Amazon, της Temu και του TikTok Shop σε διαφορετικές χώρες.
Το πρόβλημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία για τη δημόσια υγεία, καθώς ο υδράργυρος είναι εξαιρετικά τοξική ουσία και η έκθεση μέσω καλλυντικών προϊόντων μπορεί να προκαλέσει σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία.
Περισσότερα από 20 απαγορευμένα προϊόντα διαθέσιμα online
Σύμφωνα με την έρευνα του Reuters, προϊόντα που είχαν ήδη επισημανθεί ως απαγορευμένα εξακολουθούσαν να είναι διαθέσιμα μέσω online marketplaces στις ΗΠΑ, αλλά και μέσω τρίτων πωλητών της Amazon σε Γαλλία, Βέλγιο, Ινδία και Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.
Ιδιαίτερα ανησυχητικό είναι πως κανένα από τα προϊόντα που εντοπίστηκαν δεν ανέφερε τον υδράργυρο στη λίστα των συστατικών.
Η έρευνα διαπίστωσε επίσης πως προϊόντα που αφαιρούνται από τις πλατφόρμες μπορεί να επανεμφανίζονται σύντομα με διαφορετική ονομασία ή μέσω άλλου πωλητή.
Σε μία περίπτωση, ανεξάρτητος πωλητής στην Amazon Ινδίας είχε καταχωρίσει ένα προϊόν με την ονομασία «Beauty Brightening Cream», ενώ σύμφωνα με το Reuters επρόκειτο για την κρέμα «Chandni», η οποία είχε ήδη επισημανθεί από τον FDA. Στη φωτογραφία της καταχώρισης, το πραγματικό όνομα του προϊόντος είχε θολωθεί.
Γιατί χρησιμοποιείται υδράργυρος στα προϊόντα λεύκανσης
Ο υδράργυρος χρησιμοποιείται σε ορισμένα προϊόντα λεύκανσης επειδή αναστέλλει την παραγωγή μελανίνης, με αποτέλεσμα το δέρμα να εμφανίζεται πιο ανοιχτό.
Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, προϊόντα λεύκανσης με υδράργυρο εξακολουθούν να χρησιμοποιούνται και να πωλούνται σε διάφορες περιοχές του κόσμου, ακόμη και μέσω διαδικτύου, παρά τις απαγορεύσεις.
Ο Winston Morgan, καθηγητής Τοξικολογίας στο University of East London, ανέφερε στο Reuters πως ο υδράργυρος μπορεί να προσφέρει ταχύτερο αποτέλεσμα λεύκανσης από νόμιμα συστατικά, ενώ είναι φθηνός και εύκολος στην ενσωμάτωση σε κρέμες.
Αυτός ο συνδυασμός χαμηλού κόστους και γρήγορης δράσης φαίνεται να συμβάλλει στη συνεχιζόμενη ζήτηση.
Σοβαροί κίνδυνοι για την υγεία
Ο ΠΟΥ κατατάσσει τον υδράργυρο μεταξύ των χημικών ουσιών που προκαλούν σημαντική ανησυχία για τη δημόσια υγεία.
Η έκθεση μπορεί να επηρεάσει:
- τους νεφρούς,
- το νευρικό σύστημα,
- τον εγκέφαλο,
- το δέρμα.
Επιπλέον, ο υδράργυρος μπορεί να προκαλέσει σοβαρές νευροτοξικές επιδράσεις, ιδιαίτερα στα παιδιά, ενώ η έκθεση κατά την εγκυμοσύνη αποτελεί επιπλέον λόγο ανησυχίας.
Ο WHO επισημαίνει επίσης πως ορισμένα προϊόντα λεύκανσης μπορεί να περιέχουν μεγάλες συγκεντρώσεις υδραργύρου χωρίς αυτό να αναγράφεται στη συσκευασία.
Η Σύμβαση της Μιναμάτα και το όριο του 1 ppm
Η Σύμβαση της Μιναμάτα για τον Υδράργυρο δημιουργήθηκε με στόχο την προστασία της ανθρώπινης υγείας και του περιβάλλοντος από τις επιπτώσεις της έκθεσης.
Για τα προϊόντα λεύκανσης του δέρματος, η Σύμβαση προβλέπει περιορισμό στην παραγωγή, εισαγωγή και εξαγωγή καλλυντικών που περιέχουν υδράργυρο πάνω από 1 ppm.
Παρόλα αυτά, η ύπαρξη διεθνούς ρυθμιστικού πλαισίου δεν έχει εξαφανίσει το πρόβλημα.
Ο ΠΟΥ αναγνωρίζει πως προϊόντα με υδράργυρο εξακολουθούν να πωλούνται online ακόμη και σε χώρες όπου ισχύουν αυστηροί περιορισμοί.
Τι ισχύει στην Ευρωπαϊκή Ένωση
Στην ΕΕ, ο υδράργυρος και οι ενώσεις του απαγορεύονται γενικά στα καλλυντικά μέσω του Κανονισμού για τα καλλυντικά προϊόντα, με πολύ περιορισμένες ειδικές εξαιρέσεις για συγκεκριμένα συντηρητικά σε ορισμένα προϊόντα ματιών.
Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ενισχύσει τα τελευταία χρόνια το ευρύτερο κανονιστικό πλαίσιο για τον υδράργυρο, με στόχο τον περαιτέρω περιορισμό των χρήσεών του και την προστασία της ανθρώπινης υγείας.
Το γεγονός πως το Reuters εντόπισε σχετικά προϊόντα σε ευρωπαϊκές αγορές της Amazon, μεταξύ άλλων στη Γαλλία και στο Βέλγιο, αναδεικνύει τη δυσκολία ελέγχου ενός συστήματος στο οποίο μεγάλος αριθμός τρίτων πωλητών μπορεί να διαθέτει προϊόντα διασυνοριακά.
Το πρόβλημα των online marketplaces
Η υπόθεση αναδεικνύει ένα ευρύτερο ρυθμιστικό πρόβλημα: το γεγονός πως η αφαίρεση ενός παράνομου προϊόντος από μια πλατφόρμα δεν σημαίνει απαραίτητα και την οριστική εξαφάνισή του.
Σύμφωνα με την έρευνα, ορισμένοι πωλητές αλλάζουν:
- την ονομασία του προϊόντος,
- την εικόνα,
- την περιγραφή,
- τον λογαριασμό πώλησης,
ώστε να επαναφέρουν το ίδιο ή παρόμοιο προϊόν.
Αυτό δυσκολεύει σημαντικά την παρακολούθηση από τις πλατφόρμες και τις ρυθμιστικές αρχές.
Τι απάντησαν Amazon, Temu και TikTok
Μετά από επικοινωνία του Reuters, Amazon, Temu και TikTok δήλωσαν πως η πώληση των συγκεκριμένων προϊόντων παραβιάζει τις πολιτικές τους και πως προχωρούν σε αφαίρεση καταχωρίσεων και επιβολή κυρώσεων στους πωλητές.
Η Amazon ανέφερε πως εφαρμόζει προληπτικούς ελέγχους, διαδικασίες επαλήθευσης πωλητών και, όπου απαιτείται, έλεγχο εγγράφων συμμόρφωσης ή ανεξάρτητες εργαστηριακές δοκιμές.
Παράλληλα, δήλωσε πως συνεργάζεται με ρυθμιστικές αρχές και κυβερνητικούς φορείς ώστε να επικαιροποιεί τις λίστες απαγορευμένων προϊόντων.
Το TikTok ανέφερε πως οι κανόνες του απαγορεύουν προϊόντα που στοχεύουν στη λεύκανση ή τη μείωση της μελανίνης, ενώ η Temu δήλωσε πως αφαιρεί καταχωρίσεις όταν διαπιστώνεται παραβίαση της νομοθεσίας ή των όρων της πλατφόρμας.
Ωστόσο, σύμφωνα με το Reuters, αρκετά από τα προϊόντα εξακολουθούσαν να εμφανίζονται προς πώληση κατά τον χρόνο της έρευνας.
Το κρίσιμο κενό ανάμεσα στη νομοθεσία και την εφαρμογή
Η εικόνα που προκύπτει δεν δείχνει τόσο έλλειψη κανόνων όσο δυσκολία αποτελεσματικής εφαρμογής τους.
Η νομοθεσία σε πολλές χώρες είναι σαφής, ενώ οι μεγάλες πλατφόρμες δηλώνουν πως απαγορεύουν τα συγκεκριμένα προϊόντα.
Παρόλα αυτά, οι καταχωρίσεις επανεμφανίζονται.
Η περίπτωση αυτή δείχνει πως η εποπτεία της online αγοράς απαιτεί:
- ταχύτερο εντοπισμό παράνομων προϊόντων,
- καλύτερη ανταλλαγή δεδομένων μεταξύ ρυθμιστικών αρχών και πλατφορμών,
- ισχυρότερη επαλήθευση των τρίτων πωλητών,
- αποτελεσματικότερους ελέγχους προϊόντων,
- παρακολούθηση των επαναλαμβανόμενων παραβάσεων.
Η απλή αφαίρεση μιας μεμονωμένης καταχώρισης δεν αντιμετωπίζει απαραίτητα το δομικό πρόβλημα.
Σημαντικός ο ρόλος των επαγγελματιών υγείας
Το ζήτημα έχει και άμεση κλινική διάσταση.
Οι επαγγελματίες υγείας μπορεί να έρθουν αντιμέτωποι με ασθενείς που χρησιμοποιούν προϊόντα λεύκανσης χωρίς να γνωρίζουν πως περιέχουν επικίνδυνες ουσίες.
Ο ΠΟΥ επισημαίνει πως οι επαγγελματίες υγείας πρέπει να είναι ενήμεροι για την πιθανότητα χρήσης τέτοιων προϊόντων και για το γεγονός πως ο υδράργυρος μπορεί να μην αναγράφεται στην ετικέτα.
Σε περιπτώσεις ανεξήγητων συμπτωμάτων που μπορεί να σχετίζονται με τοξική έκθεση, το ιστορικό χρήσης καλλυντικών ή προϊόντων λεύκανσης μπορεί επομένως να έχει κλινική σημασία.
Ένα πρόβλημα που παραμένει παρά τις απαγορεύσεις
Η συνεχιζόμενη παρουσία προϊόντων λεύκανσης με υδράργυρο στην online αγορά δείχνει τα όρια των παραδοσιακών μηχανισμών εποπτείας σε ένα παγκοσμιοποιημένο ηλεκτρονικό εμπόριο.
Οι απαγορεύσεις υπάρχουν, οι κίνδυνοι είναι γνωστοί και οι μεγάλες πλατφόρμες δηλώνουν πως εφαρμόζουν πολιτικές ελέγχου.
Ωστόσο, η επανεμφάνιση των ίδιων προϊόντων μέσω νέων πωλητών ή διαφορετικών καταχωρίσεων δείχνει πως η προστασία του καταναλωτή απαιτεί συνεχή επιτήρηση και πολύ στενότερη συνεργασία μεταξύ δημόσιων αρχών, πλατφορμών και φορέων δημόσιας υγείας.
Για την Ευρώπη, το θέμα αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς ακόμη και ένα αυστηρό κανονιστικό πλαίσιο μπορεί να υπονομεύεται όταν προϊόντα τρίτων χωρών εισέρχονται στην αγορά μέσω διαδικτυακών καναλιών που είναι δύσκολο να ελεγχθούν αποτελεσματικά.
