Η αλόγιστη και μη ορθολογική χρήση αντιβιοτικών αποτελεί έναν από τους βασικότερους παράγοντες που επιταχύνουν την εμφάνιση και εξάπλωση της αντιμικροβιακής αντοχής. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, περίπου μία στις έξι εργαστηριακά επιβεβαιωμένες βακτηριακές λοιμώξεις παγκοσμίως παρουσίαζε αντοχή στα αντιβιοτικά το 2023, ενώ η βακτηριακή αντοχή συνδέθηκε με περισσότερους από 4,7 εκατ. θανάτους το 2021.
Το πρόβλημα είναι ιδιαίτερα έντονο μέσα στα νοσοκομεία, όπου η χρήση αντιβιοτικών ευρέος φάσματος είναι αυξημένη και οι ευάλωτοι ασθενείς έχουν μεγαλύτερο κίνδυνο να προσβληθούν από πολυανθεκτικά μικρόβια. Το ECDC επισημαίνει ότι έως και το ήμισυ της χρήσης αντιβιοτικών στα ευρωπαϊκά νοσοκομεία μπορεί να είναι περιττή ή ακατάλληλη.
Επανεκτίμηση της θεραπείας μέσα σε 48-72 ώρες
Μία από τις σημαντικότερες παρεμβάσεις είναι η συστηματική επανεξέταση της αντιβιοτικής αγωγής όταν είναι διαθέσιμα τα αποτελέσματα των καλλιεργειών και των υπόλοιπων εργαστηριακών εξετάσεων.
Η εμπειρική χορήγηση αντιβιοτικού ευρέος φάσματος μπορεί να είναι απαραίτητη κατά την εισαγωγή ενός βαρέως πάσχοντος ασθενούς. Ωστόσο, όταν εντοπιστεί ο υπεύθυνος μικροοργανισμός, η θεραπεία πρέπει όπου είναι δυνατόν να προσαρμόζεται σε ένα πιο στοχευμένο αντιβιοτικό.
Αντίστοιχα, όταν αποδεικνύεται ότι δεν υπάρχει βακτηριακή λοίμωξη, η άσκοπη συνέχιση της αντιβίωσης πρέπει να αποφεύγεται.
Διαγνωστικά εργαλεία και παρακολούθηση
Η ταχύτερη και ακριβέστερη διάγνωση μπορεί επίσης να μειώσει σημαντικά την περιττή χρήση αντιβιοτικών. Σύγχρονες μικροβιολογικές και μοριακές μέθοδοι μπορούν να επιτρέψουν την ταχύτερη ταυτοποίηση παθογόνων και μηχανισμών αντοχής, διευκολύνοντας την επιλογή πιο στοχευμένης θεραπείας.
Παράλληλα, τα νοσοκομεία χρειάζεται να παρακολουθούν συστηματικά τόσο τη χρήση αντιβιοτικών όσο και τα τοπικά δεδομένα αντοχής. Η ενημέρωση των κλινικών γιατρών για τα ποσοστά κατανάλωσης και για τα μικρόβια που κυκλοφορούν στο ίδιο το νοσοκομείο μπορεί να επηρεάσει άμεσα την ποιότητα της συνταγογράφησης.
Η ελληνική πραγματικότητα
Η Ελλάδα παραμένει χώρα με σημαντικές προκλήσεις στον τομέα της αντιμικροβιακής αντοχής. Το ECDC, σε αξιολόγηση που πραγματοποίησε στη χώρα, επισήμανε ότι στα νοσοκομεία υπάρχουν θετικές βάσεις για την ενίσχυση των προγραμμάτων antimicrobial stewardship, καθώς προβλέπεται θεσμικά η λειτουργία σχετικών ομάδων και υπάρχει ενεργό δίκτυο λοιμωξιολόγων. Τ
ην ίδια στιγμή, όμως, απαιτείται συστηματική εφαρμογή των μέτρων και καλύτερη παρακολούθηση της χρήσης των αντιβιοτικών.
Η αποτελεσματική αντιμετώπιση της αντιμικροβιακής αντοχής προϋποθέτει τελικά αλλαγή κουλτούρας μέσα στο νοσοκομείο. Δεν αρκεί η απαγόρευση συγκεκριμένων φαρμάκων. Χρειάζονται δεδομένα, εκπαίδευση, κλινική καθοδήγηση και καθημερινή συνεργασία μεταξύ ιατρών, φαρμακοποιών, μικροβιολόγων, νοσηλευτών και διοικήσεων.
Σε ένα περιβάλλον όπου τα νέα αντιβιοτικά παραμένουν περιορισμένα και η αντοχή αυξάνεται, η διαφύλαξη της αποτελεσματικότητας των ήδη διαθέσιμων φαρμάκων αποτελεί πλέον βασικό μέτρο ποιότητας και ασφάλειας για κάθε νοσοκομείο.
