Το παθητικό κάπνισμα εξακολουθεί να αποτελεί σημαντικό παράγοντα νοσηρότητας και πρόωρης θνησιμότητας παγκοσμίως, παρά τη μείωση της έκθεσης που έχει καταγραφεί τις τελευταίες δεκαετίες.
Νέα συστηματική ανάλυση για το Global Burden of Disease Study 2023, η οποία δημοσιεύθηκε στο The Lancet Public Health, εκτιμά πως το 2023 περίπου 2,71 δισεκατομμύρια άνθρωποι σε όλο τον κόσμο εκτέθηκαν σε καπνό άλλων ανθρώπων.
Την ίδια χρονιά, η έκθεση στο παθητικό κάπνισμα αποδόθηκε σε περίπου 1,66 εκατομμύρια θανάτους και σε 44,8 εκατομμύρια χαμένα έτη υγιούς ζωής (DALYs).
Μελέτη σε 204 χώρες και περιοχές
Οι ερευνητές ανέλυσαν την έκθεση στο παθητικό κάπνισμα και τη σχετιζόμενη επιβάρυνση της υγείας σε 204 χώρες και περιοχές για την περίοδο 1990-2023.
Η μελέτη αποτελεί την πρώτη ειδική δημοσίευση του Global Burden of Disease που αξιολογεί συστηματικά το παθητικό κάπνισμα ως παγκόσμιο παράγοντα κινδύνου σε ένα ευρύτερο φάσμα εκβάσεων υγείας.
Οι εκτιμήσεις δεν βασίζονται σε άμεση καταγραφή θανάτων «από παθητικό κάπνισμα». Οι ερευνητές υπολόγισαν την έκθεση του πληθυσμού και, αξιοποιώντας γνωστούς σχετικούς κινδύνους για διαφορετικές παθήσεις, εκτίμησαν το ποσοστό της συνολικής νοσηρότητας και θνησιμότητας που μπορεί να αποδοθεί στην έκθεση αυτή.
Το 33,9% του παγκόσμιου πληθυσμού εξακολουθεί να εκτίθεται
Το 2023 περίπου το 33,9% του παγκόσμιου πληθυσμού εκτιμάται πως εκτέθηκε σε παθητικό κάπνισμα.
Παρότι η ηλικιακά σταθμισμένη παγκόσμια επικράτηση μειώθηκε κατά 22,2% σε σχέση με το 1990, η μείωση αυτή δεν ήταν αρκετή ώστε να περιοριστεί σημαντικά ο απόλυτος αριθμός των ανθρώπων που εκτίθενται.
Στην πράξη, ο αριθμός των εκτεθειμένων παρέμεινε σε μεγάλο βαθμό σταθερός σε παγκόσμιο επίπεδο, καθώς η αύξηση του πληθυσμού αντιστάθμισε μέρος της προόδου που σημειώθηκε στη μείωση της έκθεσης.
Μεγάλες γεωγραφικές ανισότητες
Η υψηλότερη ηλικιακά σταθμισμένη επικράτηση καταγράφηκε στη Νοτιοανατολική Ασία, την Ανατολική Ασία και την Ωκεανία, όπου έφτασε το 48,4%.
Σε ορισμένες χώρες, οι γυναίκες εμφάνιζαν σχεδόν 1,8 φορές υψηλότερη έκθεση σε σχέση με τους άνδρες.
Ιδιαίτερα ανησυχητική είναι και η εξέλιξη σε περιοχές όπου αυξήθηκε έντονα ο συνολικός αριθμός των εκτεθειμένων.
Από το 1990 έως το 2023, η μελέτη κατέγραψε αύξηση:
- κατά 98,5% στην υποσαχάρια Αφρική,
- κατά 72,1% στη Βόρεια Αφρική και τη Μέση Ανατολή.
Τα δεδομένα δείχνουν πως η συνολική παγκόσμια πρόοδος δεν κατανέμεται ομοιόμορφα και πως σε αρκετές περιοχές η επιβάρυνση παραμένει ή ακόμη και αυξάνεται.
767 εκατομμύρια παιδιά εκτέθηκαν σε παθητικό κάπνισμα
Ιδιαίτερη σημασία έχουν τα δεδομένα για τα παιδιά.
Το 2023 εκτιμάται πως 767 εκατομμύρια παιδιά ηλικίας 0 έως 14 ετών εκτέθηκαν σε παθητικό κάπνισμα παγκοσμίως.
Στην παιδική ηλικία, οι λοιμώξεις του κατώτερου αναπνευστικού συστήματος αποτέλεσαν τη σημαντικότερη αιτία επιβάρυνσης που σχετιζόταν με την έκθεση, αντιστοιχώντας σε περίπου 5,16 εκατομμύρια DALYs.
Το εύρημα αναδεικνύει ιδιαίτερα την ανάγκη προστασίας των παιδιών όχι μόνο σε δημόσιους χώρους αλλά και στο οικιακό περιβάλλον, όπου σημαντικό μέρος της έκθεσης μπορεί να συμβαίνει.
Η ισχαιμική καρδιοπάθεια η μεγαλύτερη πηγή επιβάρυνσης
Στον συνολικό πληθυσμό, η ισχαιμική καρδιοπάθεια αποτέλεσε την κύρια αιτία απώλειας υγείας που αποδόθηκε στο παθητικό κάπνισμα.
Σύμφωνα με τη μελέτη, σχετίστηκε με περίπου 12 εκατομμύρια χαμένα έτη υγιούς ζωής το 2023.
Η ανάλυση αξιολόγησε τον σχετικό κίνδυνο για εννέα διαφορετικές εκβάσεις υγείας, περιλαμβάνοντας πλέον και το άσθμα.
Τα αποτελέσματα ενισχύουν την εικόνα πως οι συνέπειες του παθητικού καπνίσματος δεν περιορίζονται στο αναπνευστικό σύστημα αλλά αφορούν και σημαντική καρδιαγγειακή επιβάρυνση.
Οι γυναίκες και τα παιδιά παραμένουν ιδιαίτερα ευάλωτες ομάδες
Οι ερευνητές επισημαίνουν ιδιαίτερα τις γεωγραφικές και κοινωνικές ανισότητες που εξακολουθούν να χαρακτηρίζουν την έκθεση.
Οι γυναίκες και τα παιδιά μπορεί να έχουν περιορισμένη δυνατότητα να αποφύγουν τον καπνό, ιδιαίτερα όταν η έκθεση συμβαίνει μέσα στο σπίτι ή σε περιβάλλοντα όπου δεν εφαρμόζονται αποτελεσματικά πολιτικές προστασίας.
Γι’ αυτό οι συγγραφείς της μελέτης υπογραμμίζουν την ανάγκη ενίσχυσης και εφαρμογής ολοκληρωμένων μέτρων ελέγχου του καπνού τόσο στους δημόσιους όσο και στους ιδιωτικούς χώρους.
Η μείωση της έκθεσης δεν αρκεί από μόνη της
Τα νέα στοιχεία παρουσιάζουν μια φαινομενικά αντιφατική εικόνα.
Από τη μία πλευρά, το ποσοστό του παγκόσμιου πληθυσμού που εκτίθεται σε παθητικό κάπνισμα έχει μειωθεί αισθητά από το 1990.
Από την άλλη, 2,71 δισεκατομμύρια άνθρωποι εξακολουθούσαν να εκτίθενται το 2023, με αποτέλεσμα η συνολική επιβάρυνση για τη δημόσια υγεία να παραμένει εξαιρετικά υψηλή.
Η μελέτη δείχνει επομένως πως η πρόοδος στις αντικαπνιστικές πολιτικές δεν έχει εξαλείψει το πρόβλημα και πως η προστασία από το παθητικό κάπνισμα εξακολουθεί να αποτελεί σημαντική προτεραιότητα δημόσιας υγείας.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η εφαρμογή των μέτρων σε χώρους όπου η έκθεση παραμένει συχνή και η προστασία των πληθυσμών που δεν μπορούν εύκολα να την αποφύγουν, κυρίως των παιδιών.
