Ένα διαφορετικό μοντέλο εποπτείας των ιδιωτικών υπηρεσιών υγείας επιχειρεί να εισαγάγει το υπουργείο Υγείας με το MedWatch, την πλατφόρμα που χρησιμοποιεί τεχνολογίες τεχνητής νοημοσύνης για να παρακολουθεί τη δημόσια ψηφιακή παρουσία ιατρείων, πολυϊατρείων, ιδιωτικών κλινικών, κέντρων αισθητικής και άλλων επιχειρήσεων που διαφημίζουν υπηρεσίες σχετικές με την υγεία.
Το σύστημα παρουσιάστηκε επισήμως στις 18 Σεπτεμβρίου από τον υπουργό Υγείας Άδωνι Γεωργιάδη, με τη συμμετοχή της προέδρου της Διοικούσας Επιτροπής του Πανελλήνιου Ιατρικού Συλλόγου Ματίνας Παγώνη και του προέδρου του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών Γιώργου Πατούλη. Σύμφωνα με το υπουργείο, η φιλοσοφία του είναι η μετάβαση «από τον δειγματοληπτικό έλεγχο στη συστηματική εποπτεία».
Η ουσιαστική αλλαγή είναι ότι ο έλεγχος δεν περιορίζεται πλέον σε όσα μπορεί να διαπιστώσει ένα κλιμάκιο κατά την επίσκεψή του σε έναν χώρο. Το MedWatch αναζητά συνεχώς το ψηφιακό αποτύπωμα μιας δομής και επιχειρεί να εντοπίσει ενδείξεις που θα μπορούσαν να δικαιολογήσουν έναν στοχευμένο έλεγχο.
Τι ακριβώς «βλέπει» το MedWatch
Η πλατφόρμα χρησιμοποιεί αποκλειστικά δημόσια διαθέσιμες πληροφορίες. Στις πηγές που αξιοποιούνται περιλαμβάνονται μητρώα των Ιατρικών Συλλόγων, ιστοσελίδες ιατρείων και κλινικών, Google Places και OpenStreetMap, δημόσιες αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, οι βιβλιοθήκες διαφημίσεων της Meta, της Google και του TikTok, καθώς και πλατφόρμες κρατήσεων ή τηλεϊατρικής. Σύμφωνα με την παρουσίαση του συστήματος, δεν συλλέγονται δεδομένα ασθενών.
Η λογική του είναι σχετικά απλή: το σύστημα επιχειρεί να απαντήσει όχι μόνο στο «τι διαφημίζεται», αλλά και στο «ποιος το διαφημίζει» και «σε ποιον χώρο επιτρέπεται να πραγματοποιηθεί».
Έτσι, μια ανάρτηση ή μια διαφήμιση για μια ιατρική πράξη μπορεί να αντιπαραβληθεί με την ειδικότητα του γιατρού, την κατηγορία και την άδεια της δομής και τις προϋποθέσεις που απαιτεί η συγκεκριμένη πράξη. Η πλατφόρμα μπορεί, για παράδειγμα, να επισημάνει μια περίπτωση στην οποία μια πράξη που απαιτεί νοσοκομειακή υποδομή εμφανίζεται να προσφέρεται σε απλό ιατρείο ή μια υπηρεσία προβάλλεται από επαγγελματία διαφορετικής ειδικότητας.
Από τη διαφήμιση στο «υποψήφιο εύρημα»
Η επεξεργασία γίνεται σε διαδοχικά στάδια.
Αρχικά καταγράφεται η ιστοσελίδα, η ανάρτηση ή η διαφήμιση και δημιουργείται σχετικό στιγμιότυπο. Στη συνέχεια, το περιεχόμενο αναλύεται με τη χρήση γλωσσικού μοντέλου και λέξεων-κλειδιών, ώστε να αναγνωριστούν οι ιατρικές πράξεις, οι θεραπευτικοί ισχυρισμοί και άλλα στοιχεία που μπορεί να έχουν ελεγκτικό ενδιαφέρον.
Τα δεδομένα αντιπαραβάλλονται κατόπιν με ένα σύνολο κανόνων. Εφόσον προκύψει πιθανή αναντιστοιχία, δημιουργείται ένα «υποψήφιο εύρημα», μαζί με το σχετικό απόσπασμα και το ψηφιακό αποδεικτικό υλικό.
Η ομάδα που ανέπτυξε το MedWatch έχει κωδικοποιήσει τη νομοθεσία και τους κανόνες εποπτείας σε 11 βασικούς δείκτες ελέγχου. Μεταξύ άλλων, εξετάζονται η ειδικότητα και η εξειδίκευση του γιατρού, η κατηγορία της δομής, οι επιτρεπόμενες ιατρικές πράξεις, ο απαραίτητος εξοπλισμός και οι όροι λειτουργίας, αλλά και ο τρόπος με τον οποίο προβάλλονται οι υπηρεσίες στο κοινό.
Στο μικροσκόπιο μπορούν να μπουν, μεταξύ άλλων, ισχυρισμοί περί «θαυματουργής» θεραπείας ή detox, διαφημίσεις συνταγογραφούμενων φαρμάκων, αναρτήσεις με τιμές ή φωτογραφίες «πριν και μετά», μαρτυρίες ασθενών και μη δηλωμένες συνεργασίες με influencers. Εξετάζονται επίσης ενδείξεις για μη δηλωμένο ιατροτεχνολογικό εξοπλισμό, πράξεις εκτός ειδικότητας ή πράξεις που εμφανίζονται να παρέχονται σε δομές οι οποίες δεν διαθέτουν την απαιτούμενη υποδομή.
Τι σημαίνουν το κόκκινο και το κίτρινο
Μετά την επεξεργασία, οι δομές εμφανίζονται σε dashboard με χρωματική διαβάθμιση, η οποία χρησιμοποιείται για την προτεραιοποίηση των ελέγχων.
Το κόκκινο αντιστοιχεί στις περιπτώσεις με ισχυρότερες ενδείξεις που απαιτούν άμεση διερεύνηση. Στο κίτρινο εντάσσονται υποθέσεις οι οποίες χρειάζονται περαιτέρω εξέταση, ενώ το πράσινο αφορά αδειοδοτημένες δομές χωρίς ανοικτά ευρήματα και με πρόσφατο έλεγχο. Υπάρχει επίσης γκρι κατηγορία για περιπτώσεις στις οποίες δεν υπάρχουν ακόμη επαρκή δεδομένα ή δεν έχει εντοπιστεί ψηφιακή παρουσία.
Το κρίσιμο, ωστόσο, είναι ότι η ένδειξη του αλγορίθμου δεν ισοδυναμεί με διαπιστωμένη παράβαση.
Το υπουργείο Υγείας τονίζει ότι το MedWatch δεν λαμβάνει αυτόματα αποφάσεις και δεν αντικαθιστά τους αρμόδιους ελεγκτικούς μηχανισμούς. Ο ρόλος του είναι να κατευθύνει τον ανθρώπινο έλεγχο στις περιπτώσεις όπου εντοπίζονται ισχυρότερες ενδείξεις.
Η ανάγκη αυτής της ανθρώπινης επιβεβαίωσης φάνηκε ήδη στον πιλότο: σε δείγμα 98 δομών που πέρασαν από δύο γύρους επικύρωσης, οι περιπτώσεις που είχαν αρχικά αξιολογηθεί ως πιθανώς «κόκκινες» μειώθηκαν από 219 σε 72.
Τι έδειξε η πρώτη εφαρμογή
Η πιλοτική εφαρμογή στην Αττική έδωσε ήδη μια εικόνα της κλίμακας του εγχειρήματος.
Συνολικά καταγράφηκαν 8.563 δομές και αναλύθηκαν 9.838 ψηφιακά περιεχόμενα, από τα οποία τα 8.055 ήταν πληρωμένες διαφημίσεις. Το σύστημα παρήγαγε 5.069 υποψήφια ευρήματα σε 655 δομές. Από αυτές, 231 σημάνθηκαν ως κόκκινες και 424 ως κίτρινες.
Στην κόκκινη κατηγορία περιλαμβάνονται περίπου 160 μη ιατρικές οντότητες, 50 ιατρεία, επτά πολυϊατρεία και 12 ιδιωτικές κλινικές.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι το σύστημα δεν περιορίζεται στις κλασικές δομές υγείας. Μπορεί να εντοπίζει spa, κέντρα αισθητικής, ινστιτούτα ή ακόμη και κομμωτήρια όταν αυτά διαφημίζουν πράξεις οι οποίες, βάσει του θεσμικού πλαισίου, απαιτούν ιατρική ιδιότητα ή συγκεκριμένο τύπο δομής.
Από τον αλγόριθμο στον επιτόπιο έλεγχο
Από σήμερα, 21 Σεπτεμβρίου ξεκίνησε η επόμενη φάση: οι αρμόδιοι μηχανισμοί προχωρούν στον έλεγχο των 231 περιπτώσεων που είχαν επισημανθεί ως κόκκινες, ενώ επανεξετάζονται και οι 424 κίτρινες δομές.
Ο Ιατρικός Σύλλογος Αθηνών έχει πλέον πρόσβαση στην πλατφόρμα και καλείται να ελέγξει τους σχετικούς φακέλους. Όπου απαιτείται, η ψηφιακή ένδειξη μπορεί να ακολουθηθεί από επιτόπιο έλεγχο και, εφόσον επιβεβαιωθεί παράβαση, από την προβλεπόμενη πειθαρχική διαδικασία. Σε σοβαρότερες περιπτώσεις, όπως όταν συνδέεται πιθανή παράνομη πρακτική με βλάβη ή θάνατο ασθενούς, μπορεί να υπάρξει διαβίβαση του φακέλου στις αρμόδιες Αρχές.
Η ψηφιακή εποπτεία, παράλληλα, δεν αποτελεί εφάπαξ έλεγχο. Το υπουργείο έχει ανακοινώσει ότι η σάρωση θα είναι συνεχής, ενώ σύμφωνα με στοιχεία που γνωστοποιήθηκαν από τον δημιουργό της πλατφόρμας, το σύστημα πραγματοποιεί σήμερα τέσσερις σαρώσεις του διαδικτύου ημερησίως.
Ο ηλεκτρονικός «φάκελος» κάθε ευρήματος
Ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά του MedWatch είναι ότι δεν περιορίζεται στο να εμφανίζει μια ειδοποίηση.
Για κάθε πιθανή παράβαση δημιουργείται ψηφιακός φάκελος με στιγμιότυπο της ιστοσελίδας ή της διαφήμισης, ημερομηνία καταγραφής, σύνδεσμο προς την αρχική πηγή, στοιχεία του διαφημιζόμενου και το συγκεκριμένο απόσπασμα που ενεργοποίησε τον κανόνα ελέγχου. Καταγράφεται επίσης ποιος ελεγκτής εξέτασε και ποιος επιβεβαίωσε το εύρημα.
Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και αν μια επίμαχη ανάρτηση ή διαφήμιση αφαιρεθεί εκ των υστέρων από το διαδίκτυο, το σχετικό ψηφιακό τεκμήριο μπορεί να έχει ήδη αποθηκευτεί. Στην πιλοτική φάση είχαν δημιουργηθεί 1.140 τέτοια στιγμιότυπα.
Τι αλλάζει για τις ιδιωτικές δομές υγείας
Για τους managers ιδιωτικών μονάδων, τα ιατρεία και τους επαγγελματίες υγείας, η σημαντικότερη αλλαγή δεν είναι απλώς η είσοδος ενός ακόμη ελεγκτικού εργαλείου. Είναι ότι η ψηφιακή επικοινωνία μιας δομής μετατρέπεται πλέον σε σταθερό πεδίο εποπτείας.
Ιστοσελίδες, καμπάνιες Google, αναρτήσεις στα social media, συνεργασίες με influencers, περιγραφές υπηρεσιών και προωθητικοί ισχυρισμοί μπορούν να συνδεθούν με τα στοιχεία της άδειας λειτουργίας, την ειδικότητα των γιατρών και τις πράξεις που επιτρέπεται να εκτελούνται στον συγκεκριμένο χώρο.
Κατά συνέπεια, η συμμόρφωση δεν αφορά πλέον μόνο το τι συμβαίνει μέσα στο ιατρείο ή την κλινική. Αφορά και το τι δηλώνει δημοσίως ότι κάνει η δομή.
Για τις διοικήσεις αυτό δημιουργεί την ανάγκη στενότερης σύνδεσης μεταξύ ιατρικής διεύθυνσης, κανονιστικής συμμόρφωσης και marketing: οι υπηρεσίες που προβάλλονται, οι τίτλοι και οι ειδικότητες των επαγγελματιών, οι θεραπευτικοί ισχυρισμοί και το διαφημιστικό υλικό θα πρέπει να ελέγχονται με την ίδια προσοχή με την οποία ελέγχεται η αδειοδότηση μιας ιατρικής πράξης.
Η επόμενη φάση: εφαρμογή και για τους πολίτες
Το υπουργείο Υγείας έχει προαναγγείλει και ένα δεύτερο ψηφιακό εργαλείο, το οποίο θα απευθύνεται απευθείας στους πολίτες.
Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, μέσω εφαρμογής για κινητά ο πολίτης θα μπορεί να ελέγχει στοιχεία όπως η επίσημα καταχωρισμένη ειδικότητα και εξειδίκευση ενός γιατρού και να υποβάλλει ηλεκτρονική καταγγελία ή αξιολόγηση. Για τη λειτουργία του εργαλείου απαιτείται προηγουμένως νομοθετική εξουσιοδότηση, κυρίως λόγω των ζητημάτων που σχετίζονται με την επεξεργασία προσωπικών δεδομένων. Το υπουργείο έχει δηλώσει ότι επιδιώκει να εντάξει τη σχετική διάταξη στο νομοσχέδιο που βρίσκεται ήδη σε δημόσια διαβούλευση.
Παράλληλα, το MedWatch αναμένεται να επεκταθεί πέρα από την Αττική. Μετά τον Ιατρικό Σύλλογο Αθηνών, το υπουργείο έχει ανακοινώσει ότι θα ακολουθήσει ο Ιατρικός Σύλλογος Πειραιά και στη συνέχεια η πλατφόρμα θα επεκταθεί σε πανελλαδικό επίπεδο.
Το πραγματικό τεστ για το MedWatch αρχίζει, επομένως, τώρα. Η αποτελεσματικότητά του δεν θα κριθεί μόνο από το πόσα «κόκκινα» flags μπορεί να παράγει ένας αλγόριθμος, αλλά από το κατά πόσο αυτά θα μετατρέπονται σε γρήγορους, τεκμηριωμένους και δίκαιους ελέγχους, με σαφή διάκριση ανάμεσα σε μια ψηφιακή ένδειξη και μια αποδεδειγμένη παράβαση.
Εφόσον αυτό επιτευχθεί, το MedWatch μπορεί να αλλάξει ουσιαστικά τη λογική της εποπτείας: από τον περιοδικό έλεγχο ενός χώρου σε μια συνεχή χαρτογράφηση κινδύνου, η οποία θα υποδεικνύει στις αρμόδιες αρχές πού αξίζει να στρέψουν κατά προτεραιότητα τους περιορισμένους ελεγκτικούς τους πόρους.
