Η μικροβιακή αντοχή (AMR) σε βακτήρια που μεταδίδονται μέσω των τροφίμων, όπως η σαλμονέλα και το καμπυλοβακτήριο, εξακολουθεί να αποτελεί σημαντική πρόκληση για τη δημόσια υγεία στην Ευρώπη, όπως επισημαίνεται σε νέα κοινή έκθεση της Ευρωπαϊκής Αρχής Ασφάλειας Τροφίμων (EFSA) και του Ευρωπαϊκού Κέντρου Πρόληψης και Ελέγχου Νοσημάτων (ECDC).
Η αξιολόγηση βασίστηκε σε στοιχεία για τα έτη 2023-2024, τα οποία υποβλήθηκαν από τα κράτη-μέλη της ΕΕ, το Ηνωμένο Βασίλειο, την Ισλανδία, τη Νορβηγία, τη Βόρεια Μακεδονία και την Ελβετία. Τα δεδομένα δείχνουν σημαντικές διαφοροποιήσεις στα επίπεδα αντοχής ανά χώρα, παθογόνο μικροοργανισμό και κατηγορία φαρμάκου, γεγονός που αποδίδεται σε διαφορές στη χρήση αντιμικροβιακών, στις γεωργικές πρακτικές, στην υγειονομική διαχείριση των ζώων και στις στρατηγικές πρόληψης λοιμώξεων.
Σύμφωνα με την έκθεση, υψηλό ποσοστό στελεχών σαλμονέλας και καμπυλοβακτηρίου, τόσο σε ανθρώπους όσο και σε παραγωγικά ζώα, εμφανίζει αντοχή στη σιπροφλοξασίνη, ένα από τα βασικά αντιβιοτικά για την αντιμετώπιση σοβαρών λοιμώξεων. Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το γεγονός ότι, ενώ η αντοχή της σαλμονέλας στα παραγωγικά ζώα παραμένει διαχρονικά υψηλή, η αντοχή σε ανθρώπινες λοιμώξεις παρουσιάζει αυξητική τάση τα τελευταία χρόνια, περιορίζοντας τις διαθέσιμες θεραπευτικές επιλογές.
Όσον αφορά το καμπυλοβακτήριο, η αντοχή στη σιπροφλοξασίνη είναι πλέον τόσο εκτεταμένη στην Ευρώπη, ώστε το συγκεκριμένο αντιβιοτικό δεν συνιστάται πια για τη θεραπεία λοιμώξεων στον άνθρωπο. Για τη διατήρηση της αποτελεσματικότητάς του, έχουν τεθεί περιορισμοί στη χρήση του στην κτηνιατρική πρακτική.
Παράλληλα, σε ευρωπαϊκό επίπεδο καταγράφονται υψηλά ποσοστά αντοχής της σαλμονέλας και του καμπυλοβακτηρίου – τόσο σε ανθρώπους όσο και σε επιλεγμένα παραγωγικά ζώα – σε ευρέως χρησιμοποιούμενα αντιμικροβιακά, όπως η αμπικιλλίνη, οι τετρακυκλίνες και τα σουλφοναμίδια.
Ωστόσο, η έκθεση καταγράφει και θετικές εξελίξεις. Σε αρκετές χώρες παρατηρείται μείωση της αντοχής συγκεκριμένων βακτηρίων, τόσο στον ανθρώπινο πληθυσμό όσο και στα παραγωγικά ζώα. Ειδικότερα, στη σαλμονέλα, η αντοχή στην αμπικιλλίνη και τις τετρακυκλίνες μειώθηκε σημαντικά στους ανθρώπους την τελευταία δεκαετία σε 19 και 14 χώρες αντίστοιχα. Αντίστοιχες θετικές τάσεις εντοπίστηκαν και στα ζώα, με μειωμένη αντοχή στις τετρακυκλίνες σε κοτόπουλα και στην αμπικιλλίνη και τις τετρακυκλίνες σε γαλοπούλες.
Για το καμπυλοβακτήριο, καταγράφηκε μείωση της αντοχής στην ερυθρομυκίνη σε αρκετά κράτη την τελευταία δεκαετία, τόσο σε ανθρώπους όσο και σε ορισμένα ζωικά είδη. Επιπλέον, η συνδυασμένη αντοχή σε κρίσιμης σημασίας αντιμικροβιακά – δηλαδή η ταυτόχρονη αντοχή σε περισσότερες από μία ουσίες – παραμένει γενικά σε χαμηλά επίπεδα για τη σαλμονέλα, το καμπυλοβακτήριο και το E. coli.
Η έκθεση υπογραμμίζει ότι η μικροβιακή αντοχή αποτελεί ζήτημα που αφορά το σύνολο της κοινωνίας. Όταν τα βακτήρια αναπτύσσουν ανθεκτικότητα στα διαθέσιμα φάρμακα, οι λοιμώξεις καθίστανται δυσκολότερες στη θεραπεία και αυξάνεται ο κίνδυνος επιπλοκών.
Τα ευρήματα ενισχύουν τη σημασία της προσέγγισης «One Health», η οποία αναγνωρίζει τη διασύνδεση μεταξύ ανθρώπινης υγείας, υγείας των ζώων και ασφάλειας τροφίμων. Παρά τη βελτίωση σε ορισμένους δείκτες, η ορθολογική χρήση αντιμικροβιακών και η εφαρμογή αποτελεσματικών μέτρων πρόληψης λοιμώξεων και ελέγχου στην παραγωγή τροφίμων παραμένουν κρίσιμες για τον περιορισμό της εξάπλωσης ανθεκτικών βακτηρίων και την προστασία της δημόσιας υγείας στην Ευρώπη.
