Η έκθεση σε μόλυβδο εξακολουθεί να αποτελεί σημαντική απειλή για τη δημόσια υγεία, με εκατομμύρια θανάτους παγκοσμίως και ιδιαίτερα σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία των παιδιών. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) ζητά την ενίσχυση των μέτρων πρόληψης και της έγκαιρης ανίχνευσης, επισημαίνοντας ότι δεν υπάρχει γνωστό ασφαλές επίπεδο μολύβδου στο αίμα.
Τα βασικά σημεία
- Περισσότεροι από 3,5 εκατομμύρια θάνατοι παγκοσμίως το 2023 αποδίδονται στην έκθεση σε μόλυβδο, κυρίως λόγω καρδιαγγειακών επιπτώσεων.
- Ακόμη και συγκεντρώσεις 3,5 μg/dL στο αίμα μπορεί να συνδέονται με διαταραχές της νοητικής ανάπτυξης και της συμπεριφοράς των παιδιών.
- Η έκθεση επηρεάζει πολλαπλά όργανα και συστήματα, μεταξύ των οποίων ο εγκέφαλος, οι νεφροί και το καρδιαγγειακό σύστημα.
- Ο ΠΟΥ προωθεί την ενίσχυση της εργαστηριακής επιτήρησης και την κατάρτιση παγκόσμιου σχεδίου δράσης για τον περιορισμό της έκθεσης.
Η έκθεση σε μόλυβδο ως παγκόσμια απειλή για την υγεία
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας καλεί τα κράτη να εντείνουν τις παρεμβάσεις τους για την πρόληψη της έκθεσης σε μόλυβδο, χαρακτηρίζοντας το συγκεκριμένο τοξικό μέταλλο μία από τις δέκα χημικές ουσίες που προκαλούν τη μεγαλύτερη ανησυχία για τη δημόσια υγεία.
Η παρέμβαση του Οργανισμού πραγματοποιείται ενόψει της Διεθνούς Εβδομάδας Δράσης για την Πρόληψη της Δηλητηρίασης από Μόλυβδο, από τις 18 έως τις 24 Οκτωβρίου 2026.
Παρά το γεγονός ότι οι επιβλαβείς συνέπειες της έκθεσης είναι γνωστές, εκατομμύρια παιδιά παγκοσμίως συνεχίζουν να διατρέχουν κίνδυνο από μια μορφή δηλητηρίασης που, σύμφωνα με τον ΠΟΥ, μπορεί να προληφθεί.
Ο μόλυβδος απαντάται φυσικά στον φλοιό της Γης, ωστόσο η εκτεταμένη βιομηχανική χρήση του έχει οδηγήσει σε σημαντική περιβαλλοντική ρύπανση και σε σοβαρές επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία.
Καρδιαγγειακές επιπτώσεις και αυξημένη θνησιμότητα
Σύμφωνα με εκτιμήσεις του Ινστιτούτου Μετρήσεων και Αξιολόγησης Υγείας (IHME), τις οποίες επικαλείται ο ΠΟΥ, η έκθεση σε μόλυβδο συνδέθηκε με περισσότερους από 3,5 εκατομμύρια θανάτους παγκοσμίως το 2023.
Το μεγαλύτερο μέρος αυτής της επιβάρυνσης αποδίδεται στις καρδιαγγειακές επιπτώσεις του μετάλλου.
Η χρόνια έκθεση σε μόλυβδο μπορεί να επηρεάσει διάφορα συστήματα του οργανισμού και σχετίζεται, μεταξύ άλλων, με υπέρταση, νεφρική δυσλειτουργία και βλάβες του νευρικού συστήματος.
Όπως ανέφερε ο Ρίτσαρντ Μπράουν, μέλος της Μονάδας Χημικών, Ακτινοβολίας και Υγείας του ΠΟΥ, οι εκτιμήσεις για την επιβάρυνση της υγείας από τον μόλυβδο έχουν αυξηθεί διαχρονικά.
Ανοδική πορεία παρουσιάζουν επίσης οι εκτιμήσεις για τον αριθμό των παιδιών με συγκεντρώσεις μολύβδου στο αίμα που υπερβαίνουν τα 5 μικρογραμμάρια ανά δεκατόλιτρο (μg/dL).
Νευροαναπτυξιακές επιπτώσεις ακόμη και σε χαμηλές συγκεντρώσεις
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η επίδραση της έκθεσης σε μόλυβδο στην υγεία των παιδιών, καθώς το αναπτυσσόμενο νευρικό σύστημα είναι ιδιαίτερα ευάλωτο στις τοξικές επιδράσεις του.
Ο ΠΟΥ επισημαίνει ότι δεν έχει προσδιοριστεί ασφαλής συγκέντρωση μολύβδου στο αίμα.
Ακόμη και επίπεδα της τάξης των 3,5 μg/dL μπορεί να συσχετίζονται με μειωμένη νοητική ικανότητα, μαθησιακές δυσκολίες και προβλήματα συμπεριφοράς.
Οι επιπτώσεις αυτές αναδεικνύουν τη σημασία της πρόληψης, ιδιαίτερα κατά την παιδική ηλικία, όταν οι συνέπειες της έκθεσης στη νευροανάπτυξη μπορεί να είναι μακροχρόνιες.
Μετά την απορρόφησή του, ο μόλυβδος κατανέμεται σε διαφορετικούς ιστούς και όργανα, όπως ο εγκέφαλος, το ήπαρ, οι νεφροί και τα οστά, όπου μπορεί να συσσωρεύεται με την πάροδο του χρόνου.
Εργαστηριακή ανίχνευση και διερεύνηση της έκθεσης
Η μέτρηση της συγκέντρωσης μολύβδου στο αίμα αποτελεί βασικό εργαλείο για την αξιολόγηση της έκθεσης.
Στις κατευθυντήριες οδηγίες που εξέδωσε το 2021, ο ΠΟΥ συνέστησε ότι όταν εντοπίζονται συγκεντρώσεις ίσες ή μεγαλύτερες από 5 μg/dL, απαιτείται εντοπισμός και εξάλειψη της πηγής έκθεσης.
Ωστόσο, η συγκεκριμένη τιμή δεν αποτελεί όριο ασφαλείας, καθώς επιβλαβείς επιπτώσεις είναι δυνατόν να εμφανιστούν και σε χαμηλότερα επίπεδα.
Η έγκαιρη αναγνώριση πιθανής έκθεσης και η κατάλληλη ιατρική αξιολόγηση αποκτούν ιδιαίτερη σημασία για ευάλωτες ομάδες, κυρίως για τα παιδιά.
Περιβαλλοντικές και καθημερινές πηγές έκθεσης
Ο μόλυβδος χρησιμοποιείται σε ευρύ φάσμα βιομηχανικών δραστηριοτήτων και προϊόντων, γεγονός που δημιουργεί διαφορετικές οδούς έκθεσης του πληθυσμού.
Σημαντικές πηγές περιβαλλοντικής επιβάρυνσης αποτελούν η εξόρυξη, η μεταλλουργία, η παραγωγή και η ανακύκλωση υλικών που περιέχουν μόλυβδο.
Παράλληλα, το μέταλλο μπορεί να εντοπίζεται σε προϊόντα και υλικά όπως:
- Χρώματα και χρωστικές ουσίες.
- Υλικά συγκόλλησης και βιτρό.
- Κεραμικά υαλώματα και κρυστάλλινα επιτραπέζια σκεύη.
- Κοσμήματα και παιχνίδια.
- Ορισμένα καλλυντικά προϊόντα.
- Πυρομαχικά και βιομηχανικά υλικά.
Η ποικιλία των πιθανών πηγών καθιστά αναγκαία τη συστηματική διερεύνηση του περιβαλλοντικού και επαγγελματικού ιστορικού όταν υπάρχει κλινική υποψία έκθεσης.
Διεθνείς πρωτοβουλίες για τον περιορισμό της έκθεσης
Στο πλαίσιο της παγκόσμιας προσπάθειας για την αντιμετώπιση του προβλήματος, τα κράτη μέλη του ΠΟΥ έχουν αναγνωρίσει την έκθεση σε μόλυβδο ως επείγον ζήτημα δημόσιας υγείας.
Ο Οργανισμός επεξεργάζεται παγκόσμιο σχέδιο δράσης για τη μείωση της έκθεσης, με στόχο την παρουσίασή του στην Παγκόσμια Συνέλευση Υγείας τον Μάιο του 2027.
Παράλληλα, το 2025 ο ΠΟΥ και οι συνεργαζόμενοι φορείς ξεκίνησαν πρόγραμμα ενίσχυσης της δυνατότητας των εργαστηρίων να πραγματοποιούν μετρήσεις μολύβδου στο αίμα.
Το πρόγραμμα καλύπτει τη Βραζιλία, την Ινδία, το Νεπάλ και έξι χώρες της υποσαχάριας Αφρικής: Αιθιοπία, Γκάνα, Μαλάουι, Ρουάντα, Νότια Αφρική και Τανζανία.
Στόχος είναι η βελτίωση της επιτήρησης, η έγκαιρη ανίχνευση της έκθεσης και η ενίσχυση των δυνατοτήτων πρόληψης.
Η συστηματική αξιολόγηση των παραγόντων κινδύνου, η εργαστηριακή διερεύνηση όπου ενδείκνυται και η εξάλειψη των πηγών έκθεσης αποτελούν σημαντικές παραμέτρους της προστασίας της δημόσιας υγείας.
