Τη συνέντευξη πήρε ο δημοσιογράφος κ. Νίκος Υποφάντης
- Η οικονομική ασφυξία και το clawback: Κύριε Παπαδημητρίου, ο κλάδος του φαρμάκου συνεχίζει να διαμαρτύρεται έντονα για το ύψος των υποχρεωτικών επιστροφών που καλούνται να καταβάλουν οι εταιρείες. Πόσο κοντά βρισκόμαστε σε ένα σημείο χωρίς επιστροφή για τη βιωσιμότητα των επιχειρήσεων και ποια είναι η πρότασή σας για έναν δικαιότερο καταμερισμό του κόστους;
Βρισκόμαστε ήδη σε ένα οριακό σημείο για τη βιωσιμότητα των φαρμακευτικών επιχειρήσεων. Η φαρμακευτική αγορά στην Ελλάδα βρίσκεται όλα τα τελευταία χρόνια υπό πίεση, και το 2025 δεν αποτέλεσε εξαίρεση, δεδομένου ότι η δημόσια χρηματοδότηση αυξάνεται με ιδιαίτερα βραδύ ρυθμό τη στιγμή που η συνολική φαρμακευτική δαπάνη αυξάνεται με διψήφια ποσοστά αν υπολογίσουμε και τις επιστροφές της βιομηχανίας. Πιο συγκεκριμένα η δημόσια χρηματοδότηση μεταξύ 2019-2024 αυξήθηκε με μέσο ετήσιο ρυθμό 3,65% όταν η συνολική φαρμακευτική δαπάνη αυξήθηκε με μέσο ετήσιο ρυθμό 10,9%.
Η προφανής συνέπεια αυτής της ασύμμετρης προσέγγισης από την πλευρά της Πολιτείας ήταν να αυξηθούν οι υποχρεωτικές επιστροφές με μέσο ετήσιο ρυθμό 20% για όλα αυτά τα χρόνια. Τα τελευταία τέσσερα (4) χρόνια η φαρμακοβιομηχανία συνεισφέρει περισσότερο από την ίδια την Πολιτεία στη φαρμακευτική δαπάνη, γεγονός που μας φέρνει σε ακραία θέση στην Ευρώπη. Ας μην ξεχνάμε ότι η Ελλάδα είναι μια χώρα με τις χαμηλότερες τιμές πρωτοτύπων φαρμάκων και τις μεγαλύτερες επιστροφές.
Με μετριοπαθείς υπολογισμούς η ακαθάριστη δαπάνη για το φάρμακο μπορεί να φτάσει τα €10,5 δισ. έως το 2028, όπως καταδεικνύεται από πρόσφατη μελέτη της Deloitte και οι επιστροφές της βιομηχανίας να αυξηθούν κατά 1,5 δις € επιπλέον αν παραμείνει το πλάνο κρατικής χρηματοδότησης, όπως έχει ανακοινωθεί.
Στόχος της βιομηχανίας είναι οι υποχρεωτικές επιστροφές να μειωθούν και να φτάσουν το πολύ στο επίπεδο του 2020, όταν ήταν στο 40% της δαπάνης – άλλωστε και σε αυτό το ύψος θα ήταν οι πιο υψηλές στην Ευρώπη. Καταλαβαίνετε πόσο μακριά από την κανονικότητα βρισκόμαστε σήμερα….
Οι προτάσεις του ΣΦΕΕ διαχρονικά είναι ρεαλιστικές και αρθρώνονται γύρω από τρεις στρατηγικούς πυλώνες:
1) Πιο ουσιαστική επένδυση στο φάρμακο: Η Ελλάδα πρέπει να ενισχύσει ουσιαστικά τη δημόσια φαρμακευτική χρηματοδότηση, ώστε να καλύπτει τις πραγματικές ανάγκες του ελληνικού πληθυσμού και να μην στηρίζεται στην κοινωνική ευθύνη των παρόχων για την κάλυψη των πολιτών. Το λέω ευθέως πως αυτή τη στιγμή σημαντικά προϊόντα δεν θα άξιζε να διατίθενται στη χώρα αν τα κριτήρια ήταν αποκλειστικά οικονομικά, είναι οι λόγοι κοινωνικής υπευθυνότητας των εταιρειών που βαραίνουν περισσότερο, ώστε να παραμένουν στη διάθεση ασθενών και γιατρών. Ωστόσο η κατάχρηση αυτής, μπορεί να έχει απρόβλεπτες, ίσως και μη αντιστρεπτές συνέπειες.
2) Ολοκλήρωση και υλοποίηση όλων των εξαγγελθέντων μεταρρυθμίσεων, για έλεγχο της συνταγογράφησης και αποτελεσματική διαχείριση των πόρων, μέσω της αξιοποίησης σύγχρονων ψηφιακών εργαλείων. Η ευθύνη για την τήρηση των θεραπευτικών πρωτοκόλλων, των φίλτρων συνταγογράφησης και άλλων μέτρων συγκράτησης της δαπάνης ανήκει στην πολιτεία και είναι εκείνη που οφείλει να μεριμνήσει για την ύπαρξη συνεπειών σε όσους δεν τα ακολουθούν.
3) Ενίσχυση των κινήτρων για επενδύσεις σε Έρευνα και Ανάπτυξη όπως γίνεται και για τις παραγωγικές επενδύσεις: Η Πολιτεία οφείλει να θεσπίσει πρόσθετα και στοχευμένα κίνητρα, ώστε η χώρα να καταστεί ελκυστικός προορισμός για επενδύσεις σε κλινικές μελέτες, οι οποίες αποφέρουν σημαντικά οφέλη για τους ασθενείς, το σύστημα υγείας και την εθνική οικονομία.
Οι δυο πρώτοι πυλώνες καλύπτονται με μια μόνο κίνηση: θέσπιση ρήτρας συνυπευθυνότητας για την υπέρβαση της προκαθορισμένης δαπάνης, όπως αντίστοιχα έχει εφαρμοστεί σε άλλες χώρες, π.χ. Κύπρος, Βέλγιο, Ιταλία, Ηνωμένο Βασίλειο κ.λπ.
2. Πρόσβαση σε νέες θεραπείες και καινοτομία: Η επιστήμη προοδεύει, όμως οι ασθενείς στην Ελλάδα συχνά περιμένουν περισσότερο από ό,τι στην υπόλοιπη Ευρώπη για να λάβουν καινοτόμα φάρμακα. Με ποιον τρόπο μπορεί να επιταχυνθεί η διαδικασία αξιολόγησης και αποζημίωσης, χωρίς να διαταράσσεται η δημοσιονομική ισορροπία;
Οι υπερβολικές επιστροφές είχαν επίπτωση στην πρόσβαση των ασθενών σε νέες θεραπείες. Πιο συγκεκριμένα, σύμφωνα με τη μελέτη της IQVIA (2025), μόνο 1 στα 5 καινοτόμα φάρμακα που θα μπορούσαν να έρθουν στην Ελλάδα είναι σήμερα διαθέσιμο (36 από τα 178 που εγκρίθηκαν από τον ΕΜΑ την περίοδο 2021–2024). Τα ευρήματα αυτά επιβεβαιώνονται και από τη μελέτη EFPIA/IQVIA Patients W.A.I.T. (2024), που δείχνει ότι μόλις 44 από τα 173 νέα φάρμακα της περιόδου 2020–2023 είναι πλήρως διαθέσιμα μέσω της κανονικής οδού αποζημίωσης στη χώρα μας.
Η επιτάχυνση της πρόσβασης σε καινοτόμες θεραπείες στην Ελλάδα, χωρίς δημοσιονομικό εκτροχιασμό, προϋποθέτει έναν συνδυασμό θεσμικών, τεχνικών και πολιτικών παρεμβάσεων, καθώς και καλύτερη στόχευση. Με συντομότερες και πιο έξυπνες διαδικασίες, αξιοποίηση ευρωπαϊκών εργαλείων και σύνδεση της αποζημίωσης με την πραγματική αξία, η Ελλάδα μπορεί να μειώσει τις καθυστερήσεις και ταυτόχρονα να προστατεύσει τη δημοσιονομική ισορροπία. Συνοπτικά, οι βασικοί άξονες θα μπορούσαν να είναι οι εξής:
- Ενίσχυση και εξορθολογισμός της διαδικασίας HTA
- Παράλληλες και ταχύτερες διαδικασίες (parallel pathways)
- Συμφωνίες επιμερισμού κινδύνου (risk-sharing / managed entry agreements)
- Αξιοποίηση δεδομένων και ψηφιακών εργαλείων
- Σταθερό και προβλέψιμο πλαίσιο χρηματοδότησης
- Ενίσχυση της φωνής των ασθενών
3. Η σημασία του εμβολιασμού και η δημόσια υγεία: Μετά την εμπειρία της πανδημίας, η αξία της πρόληψης είναι πιο επίκαιρη από ποτέ. Υπάρχει σήμερα επαρκής σχεδιασμός για την κάλυψη του πληθυσμού με τα απαραίτητα εμβόλια και πώς μπορεί να διασφαλιστεί ότι το εμβόλιο θα συνεχίσει να αντιμετωπίζεται ως επένδυση για τη δημόσια υγεία και όχι ως κόστος;
Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (Π.Ο.Υ)., από το 1974 μέχρι σήμερα, οι εμβολιασμοί έχουν σώσει τουλάχιστον 154 εκατομμύρια ζωές. Ειδικότερα, 6 ζωές το λεπτό, κάθε μέρα, για πέντε δεκαετίες. Επιπλέον, προσφέρουν σημαντική εξοικονόμηση πόρων στα συστήματα υγείας καθώς επιστρέφουν πολλαπλάσια την αρχική αξία επένδυσης.
Στην Ελλάδα, πρόσφατη μελέτη δείχνει ότι η ορθή εφαρμογή του εμβολιαστικού προγράμματος Παιδιών-Εφήβων μπορεί να αποσοβήσει σε ετήσια βάση σχεδόν 289.000 κρούσματα, 266 θανάτους και την απώλεια 7.470 ετών ζωής,. Επιπλέον, η υλοποίηση του συσχετίστηκε με ετήσια εξοικονόμηση σχεδόν €213 εκατομμυρίων. Συγκεκριμένα, για κάθε 1€ που επενδύεται στο παιδιατρικό ΕΠΕ, εξοικονομούνται 3,11€ όσον αφορά το άμεσο κόστος και 8,67€ όσον αφορά το συνολικό κόστος.
Η πανδημία της COVID-19 ανέδειξε με τον πιο εμφατικό τρόπο ότι ο εμβολιασμός δεν είναι απλώς ένα υγειονομικό εργαλείο, αλλά θεμέλιος λίθος της δημόσιας υγείας και της κοινωνικής και οικονομικής ανθεκτικότητας. Ωστόσο, η εμβολιαστική κόπωση που παρατηρείται μετά την πανδημία έχει οδηγήσει σε σημαντική υστέρηση στην εμβολιαστική κάλυψη που ενέχει σημαντικό κίνδυνο επανεμφάνισης «ξεχασμένων» νοσημάτων. Αξίζει να αναφέρουμε τις πρόσφατες εξάρσεις ιλαράς, κοκκύτη σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες και στην Ελλάδα.
Παρότι στην Ελλάδα υπάρχουν σημαντικά θεσμικά εργαλεία, ο σχεδιασμός παραμένει σε ορισμένα σημεία αποσπασματικός και μπορεί να ενισχυθεί ουσιαστικά. Απαιτούνται συλλογικές προσπάθειες και διαχρονικές συμμαχίες με στόχο:
- τη θεσμοθέτηση επίσημων εμβολιαστικών στόχων ανά νόσημα, που θα αποτυπώνουν την πίστη και τη δέσμευση της ίδιας της Πολιτείας απέναντι στην αξία των Εμβολιαστικών Προγραμμάτων, εμπνέοντας ταυτόχρονα εμπιστοσύνη στους Πολίτες της, ενώ θα δρουν ως καθοδήγηση για τους Επαγγελματίες Υγείας που καλούνται να εφαρμόσουν τις συστάσεις,
- τη συνεχή ενημέρωση και ευαισθητοποίηση του πληθυσμού για την αξία του εμβολιασμού
- τη συνεπή καταγραφή εμβολιασμών μέσω των Μητρώων Εμβολιασμού Παιδιών, Εφήβων & Ενηλίκων
- τη δημιουργία ενός επαρκούς προϋπολογισμού για τα εμβόλια, ο οποίος θα επικαιροποιείται σύμφωνα με τις υγειονομικές ανάγκες του πληθυσμού και τις τεχνολογικές εξελίξεις.
Ο εμβολιασμός μπορεί και πρέπει να αντιμετωπίζεται ως επένδυση υψηλής απόδοσης για τη δημόσια υγεία. Αυτό απαιτεί σταθερό σχεδιασμό, θεσμική θωράκιση της πρόληψης, αξιοποίηση δεδομένων και μια συνεχή πολιτική και κοινωνική δέσμευση ότι η πρόληψη δεν είναι πολυτέλεια, αλλά προϋπόθεση ενός βιώσιμου συστήματος υγείας.
4. Το όραμα για την επόμενη ημέρα: Αν έπρεπε να θέσετε μια κορυφαία προτεραιότητα για τη θητεία σας στον ΣΦΕΕ το επόμενο διάστημα, ποια θα ήταν αυτή; Πώς οραματίζεστε τη σχέση της φαρμακοβιομηχανίας με το κράτος ώστε ο Έλληνας ασθενής να νιώθει απόλυτα ασφαλής για τη θεραπεία του;
Αν έπρεπε να συνοψίσω το όραμα για την επόμενη ημέρα σε μία και μόνο προτεραιότητα, αυτή θα ήταν η οικοδόμηση ενός σταθερού, αξιόπιστου και μακροπρόθεσμου «συμβολαίου εμπιστοσύνης» μεταξύ Πολιτείας και φαρμακοβιομηχανίας, με επίκεντρο τον Έλληνα ασθενή. Το όραμα για την επόμενη ημέρα είναι ένα σύστημα στο οποίο Κράτος και φαρμακοβιομηχανία δεν κινούνται παράλληλα ή απέναντι, αλλά μαζί με στόχο την βελτίωση της Δημόσιας Υγείας και το όφελος των ασθενών.
Η φαρμακοβιομηχανία και η επένδυση στο φάρμακο δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως «κόστος», αλλά ως στρατηγικός εταίρος στη δημόσια υγεία και επένδυση στη Δημόσια Υγεία. Μέσα από θεσμοθετημένο διάλογο, με υπευθυνότητα και διαφάνεια και κοινό στόχο την πρόσβαση των Ελλήνων ασθενών στην κατάλληλη θεραπεία έγκαιρα, μπορούν να συνδιαμορφώνονται πολιτικές που βασίζονται σε πραγματικά δεδομένα και στις πραγματικές ανάγκες των ασθενών.
Κορυφαία προτεραιότητα: Να περάσουμε από μια σχέση διαχείρισης κρίσεων και βραχυπρόθεσμων μέτρων σε μια σχέση στρατηγικής συνεργασίας. Αυτό σημαίνει ένα προβλέψιμο πλαίσιο πολιτικής φαρμάκου, που θα διασφαλίζει την απρόσκοπτη και έγκαιρη πρόσβαση των Ελλήνων ασθενών σε καινοτόμες θεραπείες, τη δημοσιονομική βιωσιμότητα του συστήματος υγείας, και ένα περιβάλλον που θα επιτρέπει στις εταιρίες να προγραμματίζουν και να επενδύουν στη χώρα μας.
