Η ολοκλήρωση του πιλοτικού προγράμματος Πολιτιστικής Συνταγογράφησης σηματοδοτεί μια σημαντική καμπή για τη δημόσια υγεία στην Ελλάδα. Το πρόγραμμα, που υλοποιήθηκε από το υπουργείο Πολιτισμού με χρηματοδότηση από το Ταμείο Ανάκαμψης, παρουσιάστηκε στο Διεθνές Συνέδριο «Art on Prescription» στην Αθήνα και ανοίγει τον δρόμο για την ένταξη της τέχνης ως συμπληρωματικού εργαλείου θεραπείας.
Σύντομα, σε συνεργασία με τα υπουργεία Υγείας και Ψηφιακής Διακυβέρνησης, αναμένεται να καταστεί δυνατή η συνταγογράφηση πολιτιστικών δράσεων μέσω της ΗΔΙΚΑ. Πρόκειται για μια καινοτόμο προσέγγιση που αναγνωρίζει θεσμικά τον ρόλο της τέχνης στην ενίσχυση της ψυχικής υγείας, κάτι που κατοχυρώθηκε πρόσφατα και νομοθετικά.
Η πορεία προς αυτή την εξέλιξη δεν ήταν σύντομη. Χρειάστηκαν τέσσερα χρόνια ερευνών, συνεργασιών και πιλοτικών δράσεων, με τη συμμετοχή δεκάδων πολιτιστικών φορέων και επαγγελματιών ψυχικής υγείας. Στο επίκεντρο βρέθηκαν οι ίδιοι οι ωφελούμενοι, άτομα με ψυχικές διαταραχές, οι οποίοι συμμετείχαν ενεργά σε καλλιτεχνικές δραστηριότητες όπως θέατρο, μουσική και εικαστικά.
Σύμφωνα με τον καθηγητή Νίκο Στεφανή, επικεφαλής της έρευνας, η ανταπόκριση των συμμετεχόντων ήταν εντυπωσιακή. Πολλοί περιέγραψαν την εμπειρία τους ως μεταμορφωτική, τονίζοντας ότι μέσα από τη συμμετοχή τους ένιωσαν δημιουργικοί και επαναπροσδιόρισαν την ταυτότητά τους. Παράλληλα, αναδείχθηκε για πρώτη φορά σε τέτοια κλίμακα η συνεργασία μεταξύ του πολιτιστικού και του υγειονομικού τομέα.
Η επιστημονική τεκμηρίωση του προγράμματος βασίστηκε σε δύο μεγάλες τυχαιοποιημένες ελεγχόμενες μελέτες (RCT), στις οποίες συμμετείχαν συνολικά πάνω από 1.000 άτομα. Οι συμμετέχοντες χωρίστηκαν σε ομάδες, με τη μία να λαμβάνει μέρος σε καλλιτεχνικές δράσεις και την άλλη να βρίσκεται σε λίστα αναμονής, ενώ όλοι συνέχιζαν τη βασική θεραπεία τους.
Τα αποτελέσματα ήταν σαφή: όσοι συμμετείχαν στις δράσεις παρουσίασαν σημαντική μείωση της καταθλιπτικής διάθεσης και του άγχους, καθώς και βελτίωση της συνολικής ψυχικής ευεξίας. Η τέχνη δεν αντικαθιστά την ιατρική θεραπεία, λειτουργεί όμως υποστηρικτικά και ενισχυτικά.
Η διεθνής επιστημονική κοινότητα αναγνώρισε τη σημασία της ελληνικής έρευνας. Η καθηγήτρια Daisy Fancourt από το University College London χαρακτήρισε τη μελέτη ως τη μεγαλύτερη του είδους της παγκοσμίως στον τομέα της ψυχικής υγείας. Όπως εξηγεί, η ενασχόληση με τις τέχνες ενεργοποιεί πολλαπλούς μηχανισμούς – γνωστικούς, συναισθηματικούς και κοινωνικούς – που συμβάλλουν στη βελτίωση της υγείας.
Ιδιαίτερα σημαντική είναι και η συμβολή της τέχνης στην αντιμετώπιση της κοινωνικής απομόνωσης. Οι ομαδικές καλλιτεχνικές δραστηριότητες ενισχύουν τη δημιουργία κοινωνικών δεσμών και μπορούν να μειώσουν τη μοναξιά σε σύντομο χρονικό διάστημα, προσφέροντας ουσιαστική υποστήριξη σε ευάλωτες ομάδες.
Η Πολιτιστική Συνταγογράφηση εφαρμόζεται ήδη σε περίπου 40 χώρες, με διαφορετικά μοντέλα προσαρμοσμένα στα εθνικά συστήματα υγείας. Στην Ελλάδα, η εφαρμογή της αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς συνδέει τον πλούσιο πολιτιστικό τομέα με τη δημόσια υγεία.
Η επόμενη πρόκληση είναι η σταθερή εφαρμογή και η επέκταση του προγράμματος. Όπως επισημαίνουν οι ειδικοί, η προοπτική δεν περιορίζεται μόνο στην ψυχική υγεία, αλλά μπορεί να επεκταθεί και σε άλλες κατηγορίες ασθενών, όπως καρδιολογικούς ή ογκολογικούς.
Η θεσμική ένταξη της τέχνης στην υγειονομική φροντίδα σηματοδοτεί μια νέα, ολιστική προσέγγιση για την υγεία, όπου ο πολιτισμός παύει να είναι πολυτέλεια και μετατρέπεται σε ουσιαστικό εργαλείο φροντίδας και πρόληψης.
Με πληροφορίες από ΑΠΕ-ΜΠΕ
