Η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ) αποτελεί μία από τις συχνότερες νευροαναπτυξιακές διαταραχές, με γενετική βάση και εκδήλωση ήδη από την παιδική ηλικία. Χαρακτηρίζεται από συμπτώματα απροσεξίας, υπερκινητικότητας και παρορμητικότητας, τα οποία επηρεάζουν τη λειτουργικότητα του ατόμου στην καθημερινότητα.
Όπως επισημαίνει η ψυχίατρος παιδιών και εφήβων Δρ Τερψιχόρη Κόρπα, η ΔΕΠΥ δεν εξαφανίζεται με την ενηλικίωση. Αντίθετα, σε πολλούς ασθενείς τα συμπτώματα μεταβάλλονται με την πάροδο του χρόνου και ενδέχεται να γίνουν πιο ήπια ή λιγότερο εμφανή, χωρίς όμως να εκλείπουν πλήρως. Σε αρκετές περιπτώσεις, γίνεται λόγος για «ύφεση» της διαταραχής.
Ο επιπολασμός της ΔΕΠΥ εκτιμάται στο 5%–7% στα παιδιά σχολικής ηλικίας και στο 2%–5% στους ενήλικες, με σημαντικές διαφοροποιήσεις ανάλογα με τα διαγνωστικά κριτήρια και τα εργαλεία αξιολόγησης.
Μορφές και σύνδεση με άλλες διαταραχές
Η ΔΕΠΥ εμφανίζεται κυρίως σε δύο μορφές:
- Συνδυασμένος τύπος, με συμπτώματα απροσεξίας και υπερκινητικότητας/παρορμητικότητας
- Τύπος απροσεξίας, όπου κυριαρχούν δυσκολίες συγκέντρωσης, οργάνωσης και μνήμης
Σημαντικό είναι ότι η ΔΕΠΥ μπορεί να συνυπάρχει με άλλες καταστάσεις, όπως διαταραχές του φάσματος του αυτισμού, ιδιαίτερα σε άτομα υψηλής λειτουργικότητας.
Αιτιολογία και ρόλος περιβάλλοντος
Η ΔΕΠΥ είναι νευροβιολογικής φύσης, με ισχυρή γενετική συνιστώσα. Συγκεκριμένα γονίδια επηρεάζουν τη νευροδιαβίβαση και τη λειτουργική οργάνωση του εγκεφάλου. Το περιβάλλον δεν προκαλεί τη διαταραχή, αλλά μπορεί να επηρεάσει την ένταση των συμπτωμάτων.
Ψυχοκοινωνικές παρεμβάσεις, όπως τεχνικές οργάνωσης, διαχείρισης χρόνου και ενίσχυσης της προσοχής, συμβάλλουν ουσιαστικά στη βελτίωση της καθημερινής λειτουργικότητας.
Φαρμακευτική αγωγή και νέα δεδομένα
Η σύγχρονη επιστημονική γνώση ανατρέπει παλαιότερους φόβους σχετικά με τη φαρμακευτική αγωγή. Τα φάρμακα για τη ΔΕΠΥ, όταν χορηγούνται σωστά και υπό ιατρική παρακολούθηση, όχι μόνο είναι ασφαλή αλλά μειώνουν τον κίνδυνο:
- κατάθλιψης και άγχους
- σχολικής αποτυχίας
- χρήσης ουσιών
Στην Ελλάδα, βασική θεραπευτική επιλογή αποτελεί η μεθυλφαινιδάτη, ενώ αναμένεται η επαναδιάθεση και άλλων φαρμάκων όπως η ατομοξετίνη.
Επιπτώσεις στην υγεία και την οικογένεια
Η ΔΕΠΥ δεν επηρεάζει μόνο το άτομο αλλά και το οικογενειακό περιβάλλον, δημιουργώντας αυξημένο στρες. Συνδέεται με:
- ψυχοσυναισθηματικές δυσκολίες
- καρδιαγγειακά και γαστρεντερικά προβλήματα
- χρόνια επιβάρυνση της ποιότητας ζωής
Έγκαιρη αναγνώριση και υποστήριξη
Τα πρώτα σημάδια μπορεί να εμφανιστούν ήδη από την προσχολική ηλικία, με δυσκολίες συγκέντρωσης, αυξημένη κινητικότητα και παρορμητική συμπεριφορά. Η αξιολόγηση γίνεται από ειδικούς ψυχικής υγείας, όπως παιδοψυχιάτρους ή αναπτυξιακούς παιδιάτρους, συνήθως μετά την ηλικία των 4–5 ετών.
Στο σχολικό περιβάλλον, προβλέπονται υποστηρικτικά μέτρα, όπως παράλληλη στήριξη και ειδικές ρυθμίσεις, ενώ μέσω του ΕΟΠΥΥ καλύπτονται θεραπείες όπως εργοθεραπεία και ψυχολογική υποστήριξη.
Η θεραπευτική προσέγγιση είναι εξατομικευμένη και μπορεί να περιλαμβάνει φαρμακευτική αγωγή, ψυχοεκπαίδευση και παρεμβάσεις στο περιβάλλον, με στόχο τη βελτίωση της λειτουργικότητας και της ποιότητας ζωής του ατόμου.
