Όλο και περισσότεροι άνθρωποι στρέφονται στο ChatGPT για να αναζητήσουν πληροφορίες σχετικά με κάποιο συμπτώματα ή ακόμη κι ένα πρόβλημα υγείας. Από έναν επίμονο πονοκέφαλο κι έναν ανεξήγητο πόνο μέχρι την ερμηνεία αιματολογικών εξετάσεων, οι ασθενείς αναζητούν απαντήσεις για την υγεία τους στο ChatGPT και σε άλλες εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης.
Πράγματι, μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα μπορούν να λάβουν μια αναλυτική απάντηση, πιθανές εξηγήσεις για τα συμπτώματά τους, ακόμη και προτάσεις για τις επόμενες κινήσεις τους. Η ευκολία αυτή, ωστόσο, κρύβει σημαντικές παγίδες.
Ο Καθηγητής Παθολογίας- Λοιμωξιολογίας, Μιχάλης Σαμάρκος, μιλάει στο MedicalManage εξηγώντας γιατί η συγκεκριμένη τάση για αυτοδιάγνωση μέσω της τεχνητής νοημοσύνης έχει πλέον γίνει φαινόμενο, αλλά και πόσο επικίνδυνη μπορεί να αποδειχθεί.
Αυξάνονται οι άνθρωποι που στρέφονται στο ChatGPT, για να αναζητήσουν πληροφορίες σχετικά με συμπτώματα ή προβλήματα υγείας. Πόσο σας προβληματίζει αυτή η τάση;
Η αναζήτηση πληροφοριών σχετικά με προβλήματα υγείας που έχει κάποιος, μπορεί να γίνεται για διάφορους λόγους κι από διάφορες πηγές. Π.χ. ένας ασθενής μ’ ένα διαγνωσμένο νόσημα να αναζητήσει περισσότερες πληροφορίες για την φαρμακευτική του αγωγή ή την πιθανή εξέλιξη του νοσήματός του ή εναλλακτικές θεραπείες. Άλλες φορές μπορεί η αναζήτηση να αφορά τη διάγνωση αυτή καθαυτή, δηλαδή ο ασθενής έχει ορισμένα συμπτώματα ή εργαστηριακά ή άλλα ευρήματα και προσπαθεί να βρει ο ίδιος διάγνωση για αυτά.
Στην πρώτη περίπτωση η αναζήτηση πληροφοριών είναι βοηθητική καθώς μπορεί να βοηθήσει τον ασθενή να κατανοήσει καλύτερα το νόσημα και τη θεραπεία του και να βελτιώσει τη συνεργασία του με τον γιατρό του.
Στη δεύτερη περίπτωση όμως η αναζήτηση πληροφοριών για διαγνωστικούς σκοπούς από μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης (όπως το ChatGPT), μπορεί να δημιουργήσει σοβαρά προβλήματα. Η διαδικασία της διάγνωσης προϋποθέτει αξιολόγηση των διαφόρων ευρημάτων του ασθενή. Ο ίδιος ο ασθενής δεν έχει την εκπαίδευση να αξιολογήσει κατάλληλα τα συμπτώματα ή τα προβλήματα υγείας που έχει. Πολλές φορές ένα σύμπτωμα που στον ασθενή φαίνεται άσχετο με το πρόβλημά του, είναι στην πραγματικότητα μέρος του προβλήματος. Τα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης απαντούν με βάση το ερώτημα που τους βάζουμε. Αν τα δεδομένα που δώσουμε δεν είναι σωστά, η απάντηση θα είναι λάθος. Το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι αν οι ασθενείς ζητήσουν από το μοντέλο ΑΙ να τους δώσει συμβουλές. Τα μοντέλα αυτά σε καμία περίπτωση (τουλάχιστον προς το παρόν) δεν μπορούν να αντικαταστήσουν την αλληλεπίδραση του γιατρού με τον ασθενή, καθώς αυτή περιλαμβάνει τη συλλογή πληροφοριών από το ιστορικό και την κλινική εξέταση. Έτσι μπορεί το μοντέλο ΑΙ να καθησυχάσει τον ασθενή, ενώ έχει ένα σοβαρό πρόβλημα υγείας και να καθυστερήσει να το αντιμετωπίσει, ή αντίθετα να τον ανησυχήσει για ένα ασήμαντο πρόβλημα.
Τι αλλάζει η τεχνητή νοημοσύνη στη σχέση γιατρού και ασθενούς;
Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να παρέχει πληροφορίες στο γιατρό (που μπορεί να τις αναζητήσει και να τις αξιολογήσει με το σωστό τρόπο) σχετικά με το πρόβλημα του ασθενή αλλά και να εκτελέσει κάποιες «γραφειοκρατικές» διαδικασίες (πχ καταγραφή ιστορικού), ελευθερώνοντας χρόνο για καλύτερη αλληλεπίδραση γιατρού – ασθενή. Η ζωντανή αλληλεπίδραση γιατρού και ασθενούς αποτελεί μέρος της θεραπευτικής διαδικασίας και σε μερικές περιπτώσεις είναι εξίσου σημαντική με τη φαρμακευτική θεραπεία. Από την άλλη θεωρώ πιθανό, ότι αυτό που θα συμβεί είναι ότι θα ζητηθεί από τους γιατρούς στο χρόνο που θα ελευθερωθεί με τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης, όχι να αφιερώσει περισσότερο χρόνο στον ασθενή αλλά να εξετάσει περισσότερους ασθενείς. Συνολικά νομίζω ότι η τεχνητή νοημοσύνη θα διαταράξει τη σχέση γιατρού και ασθενούς, προς το χειρότερο.
Έχετε αντιμετωπίσει περιστατικό στο οποίο κάποιος καθυστέρησε να ζητήσει ιατρική βοήθεια ή ακολούθησε λανθασμένες συμβουλές επειδή εμπιστεύτηκε μια απάντηση τεχνητής νοημοσύνης;
Προς το παρόν όχι, αλλά έχω δει ασθενείς οι οποίοι έχουν ήδη αναζητήσει πληροφορίες μέσω τεχνητής νοημοσύνης και αναφέρουν τι βρήκαν.
Ποια είναι η ουσιαστική διαφορά ανάμεσα στην αναζήτηση ιατρικών πληροφοριών στο διαδίκτυο και στη χρήση του ChatGPT για την αξιολόγηση συμπτωμάτων;
Η ιατρική πληροφορία στο διαδίκτυο είναι απλά μια πληροφορία. Θα πρέπει ο ίδιος ο ασθενής να αποφασίσει αν με βάση αυτή την πληροφορία θα κάνει μια ενέργεια π.χ. θα πάρει ένα φάρμακο ή θα κάνει μια εργαστηριακή εξέταση. Αντίθετα τα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης έχουν τη δυνατότητα να προτείνουν αυτά ενέργειες στον ασθενή, τις οποίες αυτός θα ακολουθήσει. Είναι πιθανότερο ο ασθενής να «υπακούσει» στη συμβουλή της τεχνητής νοημοσύνης παρά να πάρει την πρωτοβουλία για μια εξέταση με βάση μια πληροφορία στο διαδίκτυο.
Ένα από τα χαρακτηριστικά της τεχνητής νοημοσύνης είναι ότι μπορεί να δίνει μια λανθασμένη απάντηση με ιδιαίτερα πειστικό τρόπο. Πόσο επικίνδυνο είναι αυτό όταν πρόκειται για ζητήματα υγείας και που μπορεί να οδηγήσει;
Οι ασθενείς που αναζητούν ιατρικές πληροφορίες ή και συμβουλές στο διαδίκτυο κινδυνεύουν επειδή δεν έχουν τις γνώσεις και την εκπαίδευση για να αξιολογήσουν την ορθότητα της συμβουλής. Η κύρια προϋπόθεση για τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης είναι να μπορεί κανείς να ελέγξει ο ίδιος την ορθότητα της απάντησης. Οι περισσότεροι ασθενείς, δεν έχουν την εκπαίδευση ώστε να αξιολογήσουν τις απαντήσεις της τεχνητής νοημοσύνης σε θέματα υγείας. Επομένως, το να ακολουθήσουν τις συμβουλές της τεχνητής νοημοσύνης μπορεί να είναι ιδιαίτερα επικίνδυνο καθώς μπορεί να οδηγήσει σε καθυστέρηση στη διάγνωση και θεραπεία.
Ποιες σημαντικές πληροφορίες μπορεί να λείπουν από μια αξιολόγηση συμπτωμάτων μέσω ChatGPT, σε σύγκριση με την εξέταση από έναν γιατρό;
Τα τρέχοντα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης δεν μπορούν τα ίδια να ανακαλύψουν πληροφορίες π.χ. από την κλινική εξέταση του ασθενή. Αν ένας ασθενής με πυρετό έχει ένα καρδιακό φύσημα, αυτό θα βρεθεί στην ιατρική εξέταση. Ο ασθενής όμως (αν δεν έχει εξεταστεί από γιατρό) δεν το γνωρίζει, επομένως δεν θα δώσει αυτή την πληροφορία στο μοντέλο της τεχνητής νοημοσύνης. Επίσης, όπως είπα και παραπάνω, μπορεί ο ασθενής να μην δώσει στο Chat CPT πληροφορία για ένα σύμπτωμα που του φαίνεται να είναι άσχετο με το κύριο πρόβλημά του, ενώ στην πραγματικότητα σχετίζεται. Αυτό όμως δεν θα συνέβαινε στην ιατρική εξέταση, καθώς ο γιατρός έχει την ικανότητα να αξιολογήσει ποια συμπτώματα σχετίζονται και ποια όχι.
Ποιος θεωρείτε ότι είναι ο μεγαλύτερος κίνδυνος: να ανησυχήσει κάποιος χωρίς λόγο επειδή το ChatGPT τού υποδεικνύει μια σοβαρή ασθένεια ή να καθησυχαστεί λανθασμένα και να καθυστερήσει να επισκεφτεί γιατρό;
Σαφώς το δεύτερο, καθώς η καθυστέρηση μπορεί να οδηγήσει σε επιδείνωση του προβλήματος και όχι καλή ανταπόκριση στη θεραπεία. Πχ ένας καρκίνος μπορεί να εξελιχθεί σε μεγαλύτερο στάδιο, επειδή ο ασθενής είχε καθησυχαστεί από την τεχνητή νοημοσύνη και έτσι η πιθανότητα θετικής έκβασης να μειωθεί. Το πρώτο έχει κυρίως ψυχολογικές επιπτώσεις (ανησυχία, άγχος) αλλά μερικές φορές και σωματικές καθώς μπορεί ο ασθενής λαμβάνοντας θεραπεία που δεν χρειάζεται ή κάνοντας εξετάσεις που δεν χρειάζονται να εμφανίσει ανεπιθύμητες ενέργειες ή επιπλοκές.
Ποιες καταστάσεις απαιτούν άμεση ιατρική βοήθεια, χωρίς καμία καθυστέρηση;
Συμπτώματα που μπορεί να οφείλονται σε μια οξεία άμεσα απειλητική για τη ζωή κατάσταση π.χ. θωρακικός πόνος που μπορεί να σημαίνει καρδιακό έμφραγμα, ένα μούδιασμα στο χέρι που μπορεί να σημαίνει ένα εξελισσόμενο εγκεφαλικό επεισόδιο, υψηλός πυρετός που μπορεί να σημαίνει σηψαιμία, αλλά και άλλα πολλά, χρειάζονται άμεση ιατρική αντιμετώπιση.
Τι πρέπει να γνωρίζουν οι χρήστες για την προστασία των προσωπικών και ευαίσθητων δεδομένων υγείας που μοιράζονται με εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης;
Πολλές από αυτές τις εφαρμογές μπορεί να μην πληρούν τις προϋποθέσεις προστασίας των προσωπικών κι ευαίσθητων δεδομένων. Επομένως η εισαγωγή αυτών των δεδομένων σε τέτοιες εφαρμογές, σημαίνει ότι μπορεί να διαρρεύσουν προς διάφορες κατευθύνσεις. Υπάρχουν ήδη εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης οι οποίες έχουν σχεδιαστεί εκτός Ευρώπης και δεν πληρούν τα κριτήρια του Γενικού Κανονισμού Προστασίας Δεδομένων (GDPR) και για το λόγο αυτό δεν είναι πλέον προσβάσιμες εύκολα από τους κατοίκους της Ευρώπης.
Παρά τους κινδύνους, θα μπορούσε να βοηθήσει τους ασθενείς να κατανοήσουν καλύτερα μια ήδη διαγνωσμένη πάθηση, να προετοιμαστούν για μια ιατρική επίσκεψη ή να διατυπώσουν τις σωστές ερωτήσεις στον γιατρό τους;
Τα μεγάλα προβλήματα στη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης από τους ασθενείς προκύπτουν όταν τους οδηγεί να ακολουθήσουν τις αποφάσεις της. Η χρήση τεχνητής νοημοσύνης για να εξηγήσει στους ασθενείς την πάθησή τους και τη θεραπεία της έχει μάλλον θετικά αποτελέσματα.
Ποια είναι η διαφορά ανάμεσα στη χρήση ενός γενικού chatbot, όπως το ChatGPT, και ενός εξειδικευμένου συστήματος τεχνητής νοημοσύνης που έχει σχεδιαστεί και αξιολογηθεί ειδικά για ιατρική χρήση;
Τα ειδικά για ιατρική χρήση συστήματα έχουν «εκπαιδευτεί» για το σκοπό αυτό και επομένως έχουν πολύ καλύτερη απόδοση.
Ποια όρια θα πρέπει να θέτουμε όταν χρησιμοποιούμε την τεχνητή νοημοσύνη για θέματα υγείας;
Σε κάθε σημαντικό πρόβλημα υγείας πρέπει να απευθυνόμαστε στον κατάλληλο επαγγελματία υγείας. Τυχόν χρήση τεχνητής νοημοσύνης θα πρέπει να γίνεται στη συνέχεια για καλύτερη πληροφόρηση.
Πιστεύετε ότι στο μέλλον το ChatGPT και παρόμοια εργαλεία θα μπορούσαν να αποτελέσουν ένα αξιόπιστο πρώτο σημείο καθοδήγησης για τους ασθενείς ή η ανθρώπινη ιατρική κρίση θα παραμένει αναντικατάστατη;
Όπως ανέφερα και παραπάνω, τα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης εξαρτώνται από τις πληροφορίες έχουν στη διάθεσή τους. Ο γιατρός εξετάζοντας τον ασθενή συγκεντρώνει πληροφορίες οι οποίες δεν είναι διαθέσιμες στο εργαλείο, καθώς ο ασθενής είτε δεν τις γνωρίζει (πχ ένα καρδιακό φύσημα) ή δεν τις θεωρεί σχετικές με το πρόβλημά του. Επιπλέον, η γενική εικόνα ενός ασθενούς είναι δύσκολο να ποσοτικοποιηθεί. Πολλές φορές ένας ασθενής μπορεί να εισαχθεί στο νοσοκομείο επειδή η γενική του εικόνα είναι κακή. Ακόμα και όταν τα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης μπορούν να συγκεντρώσουν τις πληροφορίες που έχει ένας γιατρός, η ιατρική φροντίδα δεν μπορεί να αντικατασταθεί από την τεχνητή νοημοσύνη, καθώς αφορά την αλληλεπίδραση ανάμεσα σε δύο ανθρώπινα όντα με προσωπικότητα. Οι ιατρικές αποφάσεις δεν βασίζονται μόνο στην αμιγώς ιατρική πληροφορία. Ο χαρακτήρας του ασθενούς, ο τυχόν φόβος του, η ανησυχία του, η προσωπική ή οικογενειακή του κατάσταση πάντοτε (έστω και υποσυνείδητα) επηρεάζουν τις αποφάσεις του γιατρού. Η ιατρική φροντίδα με την έννοια αυτή δεν μπορεί να ΑΝΤΙΚΑΤΑΣΤΑΘΕΊ από την τεχνητή νοημοσύνη, αλλά φοβάμαι ότι αυτό θα ΥΠΟΚΑΤΑΣΤΑΘΕΊ από την τεχνητή νοημοσύνη, και αυτό θα έχει συνέπειες στην ανθρώπινη υγεία.
Αν έπρεπε να δώσετε τρεις βασικές συμβουλές σε κάποιον που χρησιμοποιεί συστηματικά το ChatGPT για να αναζητά πληροφορίες σχετικά με την υγεία του, ποιες θα ήταν;
Α. Να μην αντικαθιστά την επικοινωνία με τον γιατρό με την αναζήτηση πληροφοριών μέσω τεχνητής νοημοσύνης. Μπορεί να αναζητά πληροφορίες αφού δει το γιατρό του.
Β. Να μην ακολουθεί τις συμβουλές της τεχνητής νοημοσύνης, εφόσον δεν μπορεί ο ίδιος να αξιολογήσει την ορθότητά τους.
Γ. Να μην εισάγει προσωπικά του δεδομένα στις εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης.
