Η διακοπή του καπνίσματος ωφελεί την υγεία σε κάθε ηλικία, ακόμη και όταν ο ασθενής καπνίζει για δεκαετίες ή έχει ήδη διαγνωστεί με καρδιαγγειακή νόσο ή χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια. Η αντίληψη ότι «η ζημιά έχει ήδη γίνει» είναι λανθασμένη: ο οργανισμός αρχίζει να ανταποκρίνεται σχεδόν αμέσως μετά το τελευταίο τσιγάρο.
Μέσα σε λίγα λεπτά, ο καρδιακός ρυθμός αρχίζει να μειώνεται. Σε περίπου 24 ώρες, η νικοτίνη στο αίμα υποχωρεί σε μηδενικά επίπεδα, ενώ μέσα σε μερικές ημέρες το μονοξείδιο του άνθρακα μειώνεται σε επίπεδα παρόμοια με εκείνα ενός μη καπνιστή.
Κατά τους επόμενους μήνες, ο βήχας και η δύσπνοια μπορούν να περιοριστούν. Η βελτίωση σχετίζεται με τη μείωση του ερεθισμού των αεραγωγών και τη σταδιακή αποκατάσταση ορισμένων αμυντικών μηχανισμών του αναπνευστικού συστήματος.
Η μείωση του κινδύνου χρειάζεται χρόνο
Το καρδιαγγειακό όφελος γίνεται εμφανές σχετικά γρήγορα. Μέσα σε ένα έως δύο χρόνια, ο κίνδυνος εμφράγματος μειώνεται σημαντικά. Σε τρία έως έξι χρόνια, ο πρόσθετος κίνδυνος στεφανιαίας νόσου μπορεί να έχει περιοριστεί περίπου στο μισό, ενώ μετά από 15 χρόνια προσεγγίζει εκείνον των ανθρώπων που δεν καπνίζουν.
Η μείωση του ογκολογικού κινδύνου είναι πιο αργή. Πέντε έως δέκα χρόνια μετά τη διακοπή, ο πρόσθετος κίνδυνος καρκίνου του στόματος, του φάρυγγα και του λάρυγγα μειώνεται περίπου κατά το ήμισυ. Ο πρόσθετος κίνδυνος καρκίνου του πνεύμονα υποχωρεί περίπου στο μισό μετά από 10 έως 15 χρόνια, χωρίς όμως να μηδενίζεται απαραίτητα.
Η διακοπή περιορίζει επίσης τον κίνδυνο εγκεφαλικού επεισοδίου, αναπνευστικών λοιμώξεων και αρκετών ακόμη μορφών καρκίνου. Στους ασθενείς με ΧΑΠ επιβραδύνει την περαιτέρω απώλεια της πνευμονικής λειτουργίας, ενώ στους ασθενείς με στεφανιαία νόσο μειώνει την πιθανότητα νέου εμφράγματος και πρόωρου θανάτου.
Αναστρέφονται όλες οι βλάβες;
Η απάντηση είναι όχι. Δομικές αλλοιώσεις, όπως η καταστροφή των κυψελίδων στο πνευμονικό εμφύσημα, δεν αποκαθίστανται πλήρως. Αντίστοιχα, ήδη εγκατεστημένες αθηρωματικές βλάβες ή κυτταρικές μεταλλάξεις δεν εξαφανίζονται αυτόματα.
Η διακοπή, όμως, περιορίζει τη συνέχιση της βλάβης και επιτρέπει στον οργανισμό να αξιοποιήσει τους μηχανισμούς αποκατάστασης που παραμένουν ενεργοί. Το κλινικό όφελος επομένως δεν εξαρτάται από την πλήρη «επιστροφή στο μηδέν», αλλά από τη σημαντική μείωση του μελλοντικού κινδύνου.
Ο γιατρός μπορεί να ενισχύσει την προσπάθεια με σύντομη συμβουλευτική, οργανωμένο σχέδιο διακοπής και, όταν ενδείκνυται, φαρμακοθεραπεία. Οι υποτροπές δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως αποτυχία, αλλά ως συχνό μέρος μιας διαδικασίας που μπορεί να απαιτήσει περισσότερες από μία προσπάθειες.
Το βασικό μήνυμα προς τον ασθενή είναι ότι δεν υπάρχει «πολύ αργά». Κάθε ημέρα χωρίς κάπνισμα προσθέτει όφελος, ενώ όσο νωρίτερα επιτευχθεί η διακοπή τόσο μεγαλύτερη είναι η μείωση του συνολικού κινδύνου.
