Μια νέα πειραματική θεραπεία δημιουργεί αισιοδοξία στην επιστημονική κοινότητα για τη μακροχρόνια καταστολή του HIV με μία μόνο παρέμβαση. Σύμφωνα με προκαταρκτικά δεδομένα που παρουσιάστηκαν σε συνέδριο γονιδιακής θεραπείας στη Βοστώνη, δύο ασθενείς κατάφεραν να διατηρήσουν τον ιό σε μη ανιχνεύσιμα επίπεδα μετά από μία μόνο έγχυση τροποποιημένων ανοσοκυττάρων, με τον έναν να παραμένει σε ύφεση για σχεδόν δύο χρόνια.
Η μελέτη, με επικεφαλής τον Δρ. Steve Deeks από το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Σαν Φρανσίσκο (UCSF), βασίζεται σε μια τεχνολογία που ήδη χρησιμοποιείται με επιτυχία σε ορισμένες αιματολογικές κακοήθειες. Οι ερευνητές τροποποίησαν γενετικά Τ-λεμφοκύτταρα των ασθενών ώστε να μπορούν να αναγνωρίζουν και να καταστρέφουν κύτταρα μολυσμένα με HIV, ενώ παράλληλα προστατεύονται τα ίδια από τη μόλυνση.
Πώς λειτουργεί η θεραπεία
Η διαδικασία περιλαμβάνει τη λήψη ανοσοκυττάρων από τον ίδιο τον ασθενή, τη γενετική τους τροποποίηση στο εργαστήριο και την επανέγχυσή τους στον οργανισμό. Τα τροποποιημένα κύτταρα φέρουν δύο ειδικά μόρια στην επιφάνειά τους: το ένα στοχεύει και εξουδετερώνει τα κύτταρα που φέρουν HIV και το δεύτερο εμποδίζει τη μόλυνση των ίδιων των θεραπευτικών κυττάρων.
Οι συμμετέχοντες στη μελέτη διέκοψαν την αντιρετροϊκή αγωγή την ημέρα της έγχυσης. Υπό φυσιολογικές συνθήκες, η διακοπή της θεραπείας οδηγεί σε ταχεία επανεμφάνιση του ιού μέσα σε δύο εβδομάδες. Ωστόσο, οι ερευνητές παρατήρησαν σημαντική καθυστέρηση ή ακόμη και μακροχρόνια καταστολή της ιαιμίας σε ορισμένους ασθενείς.
Ενθαρρυντικά αποτελέσματα
Από τους επτά συμμετέχοντες της πιλοτικής μελέτης, τρεις παρουσίασαν κάποιο βαθμό ελέγχου του HIV μετά τη θεραπεία. Οι δύο εξ αυτών συνέχισαν να έχουν μη ανιχνεύσιμο ιικό φορτίο για 92 και 48 εβδομάδες αντίστοιχα, χωρίς αντιρετροϊκή αγωγή.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι οι ασθενείς που ανταποκρίθηκαν καλύτερα είχαν ξεκινήσει θεραπεία πολύ νωρίς μετά τη μόλυνση. Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι η έγκαιρη αντιμετώπιση περιορίζει τις «δεξαμενές» του HIV στον οργανισμό και διατηρεί πιο λειτουργικό το ανοσοποιητικό σύστημα, αυξάνοντας έτσι τις πιθανότητες επιτυχίας της ανοσοθεραπείας.
Παρότι παρατηρήθηκαν μικρές παροδικές αυξήσεις του ιικού φορτίου, αυτές υποχώρησαν γρήγορα, πιθανώς λόγω της δράσης των τροποποιημένων ανοσοκυττάρων. Οι ερευνητές θεωρούν ότι αυτό αποτελεί ένδειξη ενεργού ανοσολογικού ελέγχου του ιού.
Απόδειξη ιδέας, όχι ακόμη οριστική λύση
Οι ειδικοί υπογραμμίζουν ότι η θεραπεία βρίσκεται ακόμη σε πολύ πρώιμο στάδιο. Το δείγμα της μελέτης είναι μικρό και απαιτούνται μεγαλύτερες κλινικές δοκιμές για να αξιολογηθούν η αποτελεσματικότητα, η ασφάλεια και η διάρκεια του αποτελέσματος.
Παρά ταύτα, πολλοί επιστήμονες χαρακτηρίζουν τα δεδομένα ως σημαντική «απόδειξη ιδέας» (“proof of concept”). Η προσέγγιση αυτή θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο για μια λειτουργική ίαση του HIV — δηλαδή για μακροχρόνιο έλεγχο του ιού χωρίς συνεχή φαρμακευτική αγωγή, ακόμη κι αν ο HIV δεν εξαλειφθεί πλήρως από τον οργανισμό.
Σήμερα, περισσότεροι από 40 εκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως ζουν με HIV και οι περισσότεροι χρειάζονται καθημερινή ή περιοδική αντιρετροϊκή θεραπεία για να διατηρούν τον ιό υπό έλεγχο.
Οι προκλήσεις της εφαρμογής
Ένα σημαντικό εμπόδιο παραμένει το κόστος και η πολυπλοκότητα της θεραπείας. Η διαδικασία εξαγωγής, τροποποίησης και επανέγχυσης κυττάρων είναι δαπανηρή και απαιτεί εξειδικευμένα κέντρα. Ωστόσο, οι ερευνητές εξετάζουν ήδη νέες τεχνικές που θα επιτρέπουν την τροποποίηση των ανοσοκυττάρων απευθείας μέσα στο σώμα, μειώνοντας σημαντικά το κόστος και διευκολύνοντας τη μαζική εφαρμογή.
Παράλληλα, άλλες ερευνητικές ομάδες αναπτύσσουν ευρέως εξουδετερωτικά αντισώματα κατά του HIV, με στόχο τον συνδυασμό διαφορετικών ανοσολογικών προσεγγίσεων για ακόμη πιο αποτελεσματικό και διαρκή έλεγχο του ιού.
Αν και η πλήρης ίαση του HIV παραμένει ακόμη μακρινός στόχος, τα νέα δεδομένα ενισχύουν την ελπίδα ότι στο μέλλον μία μόνο θεραπευτική παρέμβαση θα μπορούσε να προσφέρει πολυετή ή ακόμη και δια βίου καταστολή του ιού.
Με πληροφορίες από The New York Times
