Υπάρχει ένας άγραφος κανόνας στη δημοσιογραφία ή τουλάχιστον έτσι λέγεται: «Μη γράφεις για την COVID». Η συλλογική μας αντοχή εξαντλήθηκε μετά από μήνες εγκλεισμού, φόβου κι αβεβαιότητας. Όταν το οξύ στάδιο της πανδημίας πέρασε, νιώσαμε την ανάγκη να κλείσουμε αυτό το κεφάλαιο οριστικά.
Όμως, κλείνοντάς το, αφήσαμε πίσω και τα μαθήματα που αποκτήθηκαν με κόστος: πόσο γρήγορα καταρρέουν τα συστήματα, πώς δεκαετίες προειδοποιήσεων αγνοήθηκαν και πώς οι ίδιοι οι μηχανισμοί ασφάλειας μπορούν να μετατραπούν σε αδύναμους κρίκους της επόμενης κρίσης. Αυτό έχει σημασία και στο σήμερα, καθώς μια νέα απειλή διαμορφώνεται: η γρίπη των πτηνών (avian influenza).
Γρίπη των πτηνών: Τι είναι η γρίπη και γιατί μας αφορά
Η γρίπη των πτηνών παραμένει προς το παρόν χαμηλής πιθανότητας απειλή για συνεχή μετάδοση από άνθρωπο σε άνθρωπο. Αυτό όμως δεν την καθιστά ακίνδυνη.
Τα στελέχη H5 είναι εξαιρετικά θανατηφόρα για τα πτηνά:
- 9 εκατομμύρια έχουν πεθάνει άμεσα
- εκατοντάδες εκατομμύρια θανατώθηκαν προληπτικά για περιορισμό της εξάπλωσης
- Ιδιαίτερα ανησυχητικό είναι ότι ο ιός επεκτείνεται πλέον στα θηλαστικά. Τουλάχιστον 74 είδη, από θαλάσσιους ελέφαντες έως πολικές αρκούδες, έχουν καταγράψει μαζικούς θανάτους.
Από τα πτηνοτροφεία στα θηλαστικά: Μία επικίνδυνη διαδρομή
Η εντατική πτηνοτροφία δημιουργεί ιδανικές συνθήκες για διασπορά και μετάλλαξη του ιού. Στις ΗΠΑ πάνω από 1.000 αγελαδοτροφικές μονάδες βρέθηκαν θετικές τα τελευταία δύο χρόνια ιικά σωματίδια ανιχνεύθηκαν ακόμη και στο γάλα! Κάθε «άλμα» του ιού σε νέο είδος λειτουργεί σαν δοκιμή προσαρμογής σε διαφορετικούς ξενιστές.
Η εικόνα στην Ευρώπη και παγκοσμίως
Η Ευρώπη βιώνει επίσης έξαρση. Από τις αρχές Σεπτεμβρίου έως τα μέσα Νοεμβρίου 2025 παρατηρήθηκαν 1.444 μολυσμένα άγρια πτηνά σε 26 χώρες και τετραπλάσια αύξηση σε σχέση με το προηγούμενο έτος. Τα ανθρώπινα κρούσματα παραμένουν σπάνια με 992 επιβεβαιωμένα κρούσματα H5N1 παγκοσμίως από το 2003 και με ποσοστό θνησιμότητας κοντά στο 50%.
Στην αμερικανική ήπειρο καταγράφηκαν 75 κρούσματα από το 2022, ενώ τον Νοέμβριο σημειώθηκε ο πρώτος θάνατος από H5N5 στις ΗΠΑ. Στην Ευρώπη δεν έχουν καταγραφεί ακόμη ανθρώπινα κρούσματα, όμως το European Centre for Disease Prevention and Control προειδοποιεί ότι η εκτεταμένη κυκλοφορία του ιού στα ζώα αυξάνει τον κίνδυνο μετάδοσης.
Γρίπη των πτηνών & πανδημία: Πότε σβήνουν οι προειδοποιήσεις
Η συγκεκριμένη «έρευνα» εστιάζει στο πώς οι προειδοποιήσεις καταρρέουν πριν από τις καταστροφές, από γεωπολιτικές κρίσεις μέχρι βιομηχανικά ατυχήματα. Το μοτίβο είναι γνώριμο, αφού τις περισσότερες φορές συμβαίνει οι πρώτες ενδείξεις να εντοπίζονται έγκαιρα κι έπειτα να χάνονται μέσα στη γραφειοκρατία, τις αντικρουόμενες ερμηνείες και τη θεσμική αδράνεια
Η γρίπη των πτηνών βρίσκεται ακριβώς μέσα σε αυτή την «αλυσίδα προειδοποίησης». Παρότι υπάρχουν τεχνικές δυνατότητες ανίχνευσης, η υποδομή πρόληψης αποδυναμώνεται χάρη στις περικοπές σε προϋπολογισμούς, στις ελλείψεις προσωπικού και στα ασυντόνιστα δεδομένα.
Μαθήματα από την πανδημία COVID που όμως δεν εφαρμόστηκαν
Μελέτη σε 31 ευρωπαϊκές χώρες έδειξε ότι η COVID αποκάλυψε «κρίσιμο κενό στην πανδημική ετοιμότητα», τονίζοντας την ανάγκη για ενιαία δεδομένα, ανοιχτά συστήματα επιτήρησης και σταθερή καθημερινή παρακολούθηση.
Παρά τα θετικά βήματα, τα κενά παραμένουν. Στις ΗΠΑ, περικοπές έχουν αποδυναμώσει το Centers for Disease Control and Prevention, ενώ επιστήμονες καταγγέλλουν καθυστερημένη και ελλιπή κοινοποίηση δεδομένων.
Στο Ηνωμένο Βασίλειο, η μειωμένη πρόσβαση σε ευρωπαϊκά δίκτυα επιτήρησης και η έλλειψη κτηνιάτρων δυσκολεύουν την έγκαιρη ανίχνευση.
Όταν το σήμα εξασθενεί στους θεσμούς, εξασθενεί και για το κοινό. Δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι οι περισσότεροι πολίτες δε θεωρούν τη γρίπη των πτηνών πραγματική απειλή. Επιπλέον τα συμπτώματα στους ανθρώπους μπορεί να είναι ήπια και τα κρούσματα μπορεί να περάσουν απαρατήρητα
Καμία αρχή δεν υποστηρίζει ότι μια νέα πανδημία είναι άμεση. Η πιθανότητα παραμένει χαμηλή. Όμως χαμηλή πιθανότητα δε σημαίνει μηδενική, ο αντίκτυπος θα μπορούσε να είναι τεράστιος και ο ανθρώπινος πληθυσμός πιθανότατα δεν έχει ανοσία στα στελέχη H5.
Η γρίπη, σε αντίθεση με την COVID, έχει ιστορικά πλήξει και υγιείς ενήλικες μαζικά. Την ίδια στιγμή, η επιστημονική γνώση αμφισβητείται όλο και περισσότερο, αποδυναμώνοντας τη μετάφραση των προειδοποιήσεων σε πολιτική δράση.
Αν αποστρέψουμε το βλέμμα από τη γρίπη των πτηνών επειδή τα συστήματά μας έχουν γίνει απρόσεκτα, υποχρηματοδοτημένα και κουρασμένα, τότε κινδυνεύουμε να επαναλάβουμε ακριβώς το ίδιο μοτίβο.
Πηγή: theconversation.com
