Τα τελευταία χρόνια, η επιστημονική κοινότητα καταγράφει με αυξανόμενη ανησυχία μια σταθερή και σημαντική άνοδο των καρκίνων του γαστρεντερικού συστήματος που εμφανίζονται σε νεότερες ηλικίες, ακόμη και πριν από τα 50 έτη. Αν και ο καρκίνος του παχέος εντέρου αποτέλεσε το πρώτο ισχυρό προειδοποιητικό σημάδι, τα νεότερα δεδομένα δείχνουν ότι το φαινόμενο επεκτείνεται και σε άλλες γαστρεντερικές κακοήθειες.
Σύμφωνα με πρόσφατες μελέτες, αυξητική τάση παρουσιάζουν πλέον καρκίνοι του παγκρέατος, του στομάχου, του οισοφάγου, της σκωληκοειδούς απόφυσης, των χοληφόρων, καθώς και οι νευροενδοκρινείς όγκοι. Το φαινόμενο δεν είναι μεμονωμένο, αλλά αφορά ένα ευρύ φάσμα νοσημάτων που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν κυρίως παθήσεις μεγαλύτερων ηλικιών.
Με βάση δημοσίευση του ASCO Post (Ιανουάριος 2026), η Καθηγήτρια Θεραπευτικής – Επιδημιολογίας – Προληπτικής Ιατρικής Θεοδώρα Ψαλτοπούλου και η βιολόγος Αλεξάνδρα Σταυροπούλου αναφέρουν ότι η συχνότητα των γαστρεντερικών καρκίνων πρώιμης έναρξης αυξήθηκε σχεδόν κατά 15% την περίοδο 2010–2019. Η αύξηση αυτή είναι ταχύτερη σε σύγκριση με άλλους καρκίνους νεαρών ηλικιών, όπως ο καρκίνος του μαστού.
Ένα φαινόμενο με βάθος δεκαετιών
Η άνοδος του καρκίνου του παχέος εντέρου σε άτομα κάτω των 50 ετών παρατηρείται ήδη από τα μέσα της δεκαετίας του 1990, με ετήσιο ρυθμό αύξησης 1–2%. Σήμερα, αποτελεί μία από τις βασικές αιτίες θανάτου από καρκίνο σε άνδρες και γυναίκες αυτής της ηλικιακής ομάδας. Ιδιαίτερα ανησυχητικό είναι ότι άτομα που γεννήθηκαν μετά το 1990 έχουν διπλάσιο κίνδυνο καρκίνου του παχέος εντέρου και τετραπλάσιο κίνδυνο καρκίνου του ορθού σε σύγκριση με όσους γεννήθηκαν τη δεκαετία του 1950.
Αν και οι περισσότερες διαγνώσεις γίνονται σε ηλικίες 40–49 ετών, η ταχύτερη αύξηση παρατηρείται σε άτομα 20 και 30 ετών, γεγονός που εντείνει τον προβληματισμό των ειδικών.
Κληρονομικότητα και τρόπος ζωής
Περίπου 15–30% των περιστατικών σχετίζονται με κληρονομικές μεταλλάξεις, όπως το σύνδρομο Lynch. Ωστόσο, η γενετική προδιάθεση δεν αρκεί για να εξηγήσει τη ραγδαία αύξηση των τελευταίων δεκαετιών, γεγονός που στρέφει την έρευνα σε άλλους βιολογικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες.
Η παχυσαρκία, η κακή διατροφή, η έλλειψη άσκησης, το κάπνισμα και το αλκοόλ έχουν σαφή συσχέτιση με τον καρκίνο. Ωστόσο, πολλοί νέοι ασθενείς δεν εμφανίζουν αυτούς τους παράγοντες κινδύνου, είναι σωματικά δραστήριοι και διατηρούν φυσιολογικό βάρος, γεγονός που υποδηλώνει ότι άλλοι, λιγότερο προφανείς μηχανισμοί παίζουν ρόλο.
Το μικροβίωμα στο επίκεντρο
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα δεδομένα για το εντερικό μικροβίωμα. Μελέτες δείχνουν ότι το βακτήριο E. coli που παράγει την τοξίνη colibactin εμφανίζεται έως και τρεις φορές συχνότερα σε ασθενείς κάτω των 40 ετών με καρκίνο του παχέος εντέρου. Η τοξίνη αυτή προκαλεί βλάβες στο DNA, αφήνοντας χαρακτηριστικά μοριακά «ίχνη» που εντοπίζονται συχνότερα σε καρκίνους πρώιμης έναρξης.
Ανησυχία προκαλεί το γεγονός ότι το συγκεκριμένο βακτήριο φαίνεται να εγκαθίσταται από την παιδική ηλικία, πιθανώς λόγω διατροφής δυτικού τύπου και χαμηλής πρόσληψης φυτικών ινών.
Αύξηση καρκίνου παγκρέατος σε νεαρές γυναίκες
Παράλληλα, καταγράφεται σημαντική αύξηση του καρκίνου του παγκρέατος σε νεότερες ηλικίες, κυρίως σε γυναίκες. Παγκοσμίως, συγκαταλέγεται πλέον στους συχνότερους καρκίνους πρώιμης έναρξης, με πολύ φτωχή πρόγνωση και σοβαρές κοινωνικές και ψυχολογικές επιπτώσεις.
Η σημασία της έγκαιρης διάγνωσης
Παρά τις επιθετικότερες θεραπείες που συχνά λαμβάνουν οι νεότεροι ασθενείς, η επιβίωση δεν είναι πάντα καλύτερη και σε ορισμένες ηλικιακές ομάδες είναι χειρότερη. Ο προσυμπτωματικός έλεγχος για καρκίνο του παχέος εντέρου ξεκινά σήμερα από τα 45 έτη, ενώ για τους υπόλοιπους γαστρεντερικούς καρκίνους δεν υπάρχουν ακόμη σαφείς οδηγίες.
Η κατανόηση των αιτιών της αύξησης των γαστρεντερικών καρκίνων πρώιμης έναρξης αποτελεί επείγουσα ανάγκη. Η ανάπτυξη αξιόπιστων βιοδεικτών, η ενίσχυση της πρόληψης και η ενημέρωση του κοινού ότι ο καρκίνος δεν αφορά μόνο μεγαλύτερες ηλικίες είναι καθοριστικής σημασίας για την αντιμετώπιση ενός φαινομένου που πλήττει ολοένα και περισσότερους νέους ανθρώπους.
