Η αυξημένη κατανάλωση υπερεπεξεργασμένων τροφίμων δεν συνδέεται μόνο με την παχυσαρκία, αλλά και με ένα ευρύ φάσμα προβλημάτων υγείας, από τα καρδιαγγειακά και μεταβολικά νοσήματα μέχρι την κατάθλιψη, τον καρκίνο και την αυξημένη θνησιμότητα.
Τα ευρήματα μεγάλων επιστημονικών μετααναλύσεων αναδεικνύει η Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, παθολόγος και καθηγήτρια Επιδημιολογίας και Προληπτικής Ιατρικής της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ, μιλώντας στο Πρακτορείο FM.
Σύμφωνα με την καθηγήτρια, η διατροφή αποτελεί σημαντικό παράγοντα πρόληψης χρόνιων παθήσεων, ενώ ακόμη και σχετικά μικρές αλλαγές στις καθημερινές διατροφικές συνήθειες μπορούν να συνδεθούν με ουσιαστικά οφέλη για την υγεία.
Είναι σημαντικό, ωστόσο, να διευκρινιστεί ότι οι περισσότερες σχετικές μελέτες καταγράφουν συσχετίσεις και δεν αποδεικνύουν από μόνες τους ότι τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα προκαλούν τις συγκεκριμένες ασθένειες.
Ποια τρόφιμα θεωρούνται υπερεπεξεργασμένα
Τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα είναι βιομηχανικά παρασκευασμένα προϊόντα που έχουν υποστεί εκτεταμένη επεξεργασία και συχνά περιλαμβάνουν πρόσθετα συστατικά για τη βελτίωση της γεύσης, της υφής ή της διάρκειας συντήρησής τους.
Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν τα συσκευασμένα κρουασάν, τα μπισκότα, τα κέικ, τα πατατάκια, τα γαριδάκια, διάφορα έτοιμα σνακ και τα αναψυκτικά.
Ωστόσο, η Θεοδώρα Ψαλτοπούλου επισημαίνει ότι δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται όλα τα υπερεπεξεργασμένα προϊόντα ως εξίσου επιβαρυντικά.
Η συνολική διατροφική τους σύνθεση, η συχνότητα κατανάλωσης και η θέση τους στο καθημερινό διαιτολόγιο αποτελούν καθοριστικούς παράγοντες.
Από την παχυσαρκία στον διαβήτη και τα καρδιαγγειακά νοσήματα
Η συστηματική κατανάλωση υπερεπεξεργασμένων προϊόντων έχει συσχετιστεί με αυξημένη πιθανότητα εμφάνισης παχυσαρκίας, σακχαρώδους διαβήτη τύπου 2, δυσλιπιδαιμίας και αρτηριακής υπέρτασης.
Παράλληλα, εξετάζεται η σχέση τους με τη λιπώδη νόσο του ήπατος και με διαταραχές στη λειτουργία της ινσουλίνης.
Οι συγκεκριμένες καταστάσεις αποτελούν σημαντικούς παράγοντες κινδύνου για την εμφάνιση καρδιαγγειακών παθήσεων.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η κατανάλωση αυτών των προϊόντων από μικρή ηλικία, καθώς η παιδική παχυσαρκία αποτελεί σημαντική πρόκληση δημόσιας υγείας και στην Ελλάδα.
Η καθηγήτρια υπογραμμίζει επίσης ότι ένα διατροφικό πρότυπο πλούσιο σε υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα μπορεί να συνυπάρχει με άλλες επιβαρυντικές συνήθειες, όπως η περιορισμένη σωματική δραστηριότητα, ο ανεπαρκής ύπνος και τα αυξημένα επίπεδα άγχους.
Γιατί τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα μπορεί να αυξάνουν την πείνα
Ένας από τους μηχανισμούς που εξετάζει η επιστημονική κοινότητα αφορά την επίδραση των συγκεκριμένων προϊόντων στην όρεξη και στο αίσθημα κορεσμού.
Πολλά υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα έχουν υψηλή ενεργειακή πυκνότητα, ενώ περιέχουν περιορισμένες ποσότητες φυτικών ινών.
Αυτό μπορεί να διευκολύνει την κατανάλωση μεγαλύτερων ποσοτήτων τροφής χωρίς αντίστοιχη αίσθηση πληρότητας.
Οι φυτικές ίνες συμβάλλουν στον κορεσμό και υποστηρίζουν τη φυσιολογική λειτουργία του πεπτικού συστήματος. Η ανεπαρκής πρόσληψή τους μπορεί επομένως να επηρεάσει τη συνολική ποιότητα της διατροφής.
Στο πλαίσιο αυτό, ιδιαίτερη σημασία έχει και ο περιορισμός της κατανάλωσης ζαχαρούχων αναψυκτικών, τα οποία μπορούν να αυξήσουν την ημερήσια ενεργειακή πρόσληψη.
Καρκίνος, κατάθλιψη και αυξημένη θνησιμότητα
Μεγάλες επιδημιολογικές μελέτες έχουν καταγράψει συσχετίσεις ανάμεσα στην υψηλή κατανάλωση υπερεπεξεργασμένων τροφίμων και σε αυξημένο κίνδυνο ορισμένων μορφών καρκίνου, διαταραχών ψυχικής υγείας και θνησιμότητας από κάθε αιτία.
Σύμφωνα με την καθηγήτρια Ψαλτοπούλου, οι επιστημονικές μετααναλύσεις αναδεικνύουν επίσης πιθανές συνδέσεις με την κατάθλιψη, το άγχος και προβλήματα του γαστρεντερικού συστήματος.
Οι μηχανισμοί που ενδέχεται να εμπλέκονται περιλαμβάνουν τη χαμηλή διατροφική ποιότητα, τις μεταβολικές διαταραχές και άλλους παράγοντες που εξακολουθούν να διερευνώνται.
Τα ευρήματα αυτά ενισχύουν την ανάγκη περιορισμού της υπερβολικής κατανάλωσης τέτοιων προϊόντων, χωρίς να σημαίνουν ότι η περιστασιακή κατανάλωσή τους οδηγεί απαραίτητα σε προβλήματα υγείας.
Προσοχή στις ετικέτες: Η «έξτρα πρωτεΐνη» δεν αρκεί
Η προβολή ενός τροφίμου ως υγιεινού δεν αποτελεί από μόνη της εγγύηση υψηλής διατροφικής αξίας.
Ενδείξεις όπως «χωρίς προσθήκη ζάχαρης», «0% λιπαρά», «υψηλή περιεκτικότητα σε πρωτεΐνη» ή «εμπλουτισμένο με βιταμίνες» χρειάζεται να αξιολογούνται σε συνδυασμό με τη συνολική σύνθεση του προϊόντος.
Η προσθήκη πρωτεΐνης ή βιταμινών δεν αναιρεί απαραίτητα την παρουσία υψηλών ποσοτήτων σακχάρων, αλατιού ή κορεσμένων λιπαρών.
Για τον λόγο αυτό, η καθηγήτρια συνιστά προσεκτική ανάγνωση των διατροφικών ετικετών, με έμφαση στα συστατικά και στην περιεκτικότητα των προϊόντων σε σάκχαρα και λιπαρά.
Μείωση κατά 10% συνδέθηκε με χαμηλότερη θνησιμότητα
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει μελέτη που παρακολούθησε περισσότερους από 300.000 Ευρωπαίους για αρκετά χρόνια.
Σύμφωνα με τα ευρήματα που επικαλείται η Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, η αντικατάσταση του 10% της ημερήσιας διατροφικής πρόσληψης από επεξεργασμένα και υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα με ελάχιστα επεξεργασμένες επιλογές συσχετίστηκε με χαμηλότερη θνησιμότητα.
Το αποτέλεσμα υποδηλώνει ότι ακόμη και περιορισμένες, σταδιακές αλλαγές στη διατροφή μπορεί να έχουν σημασία για τη μακροπρόθεσμη υγεία.
Η μεσογειακή διατροφή ως βασικό εργαλείο πρόληψης
Η Θεοδώρα Ψαλτοπούλου τονίζει ότι στόχος δεν είναι η απόλυτη αποφυγή κάθε επεξεργασμένου τροφίμου, αλλά η μείωση της συμμετοχής των υπερεπεξεργασμένων προϊόντων στην καθημερινή διατροφή.
Η υιοθέτηση της μεσογειακής διατροφής, με έμφαση στα φρούτα, τα λαχανικά, τα όσπρια και τα τρόφιμα υψηλής διατροφικής αξίας, αποτελεί μια τεκμηριωμένη προσέγγιση για τη διατήρηση της υγείας.
Η ενίσχυση των υγιεινών διατροφικών συνηθειών από την παιδική ηλικία, η εκπαίδευση των καταναλωτών στην ανάγνωση των ετικετών και η προτίμηση λιγότερο επεξεργασμένων τροφίμων μπορούν να συμβάλουν στην πρόληψη χρόνιων νοσημάτων.
Το βασικό μήνυμα είναι ότι δεν χρειάζονται απαραίτητα ριζικές αλλαγές. Η σταδιακή αντικατάσταση υπερεπεξεργασμένων προϊόντων με πιο θρεπτικές επιλογές αποτελεί ένα ουσιαστικό βήμα προς μια πιο ισορροπημένη διατροφή και καλύτερη υγεία.
Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ

