Παιδικοί Εμβολιασμοί στην ΕΕ: Τι Ισχύει στην Ελλάδα

Μετά από σημαντικές αυξήσεις από την δεκαετία του 1980, τα ποσοστά εμβολιασμού κατά την παιδική ηλικία, παρουσιάζουν σημάδια μείωσης σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες μετά την πανδημία Covid-19, αυξάνοντας τον κίνδυνο αναζωπύρωσης μολυσματικών ασθενειών, σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύθηκε στο «The Lancet».

Στο πλαίσιο αυτής της μελέτης, εξετάσθηκαν τα επίπεδα επτά εμβολιασμών κατά την παιδική ηλικία (διφθερίτιδα, τέτανος και κοκκύτης, ηπατίτιδα Β, μηνιγγίτιδα Β, πολιομυελίτιδα, πνευμονιοκοκκική νόσος, ιλαρά και ερυθρά) στα 27 κράτη μέλη της ΕΕ για περισσότερα από 40 χρόνια, από το 1980 έως το 2024, χρησιμοποιώντας δεδομένα από τον ΠΟΥ και την UNICEF.

Σημειώνεται, ότι η εμβολιαστική κάλυψη των παιδιών στην Ελλάδα κυμαίνεται σε ικανοποιητικά επίπεδα, ωστόσο παρουσιάζει υστέρηση σε σχέση με την προ πανδημίας εποχή, ακολουθώντας με ηπιότερο τρόπο την ευρύτερη τάση μείωσης των παραδοσιακών εμβολιασμών, που καταγράφεται σε αρκετές χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Οι συγγραφείς αυτής της εκτενούς ανάλυσης, που δημοσιεύτηκε στο «The Lancet Regional Health», καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι τα ευρήματα σκιαγραφούν μια «σύνθετη εικόνα».

Από την μία πλευρά, η ΕΕ έχει επιτύχει «ιστορικά υψηλά» ποσοστά εμβολιασμού κατά των παιδικών ασθενειών, με σημαντική αύξηση τα τελευταία σαράντα χρόνια, αν και αυτή η αύξηση ποικίλλει μεταξύ των χωρών. Το 2024, το Λουξεμβούργο και η Πορτογαλία έφτασαν σε κάλυψη τουλάχιστον 95% για τους επτά εμβολιασμούς, ενώ το ποσοστό της Ρουμανίας ήταν κάτω από 80%.

Ωστόσο, η μελέτη δείχνει ότι τα τελευταία χρόνια, από την έναρξη της εποχής της Covid-19, έχει εμφανισθεί «μια πρόσφατη, ανησυχητική και εκτεταμένη επιδείνωση».

Δεκαέξι χώρες της ΕΕ έχουν καταγράψει μείωση στα ποσοστά εμβολιασμού για τουλάχιστον τέσσερα εμβόλια. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα σε Βουλγαρία, Κύπρο, Ιρλανδία, Ολλανδία, Ρουμανία και Σουηδία, όπου και οι επτά εμβολιασμοί που μελετήθηκαν έχουν μειωθεί τα τελευταία χρόνια. Δεδομένα από την Γερμανία και την Ισπανία έδειξαν επίσης μείωση σε πέντε από τους επτά εμβολιασμούς κατά των παιδικών ασθενειών, ενώ στην Γαλλία και στην Ιταλία, η εμβολιαστική κάλυψη αυξήθηκε για τέσσερα εμβόλια και μειώθηκε για άλλα τρία. Οι πιο σημαντικές πρόσφατες μειώσεις παρατηρήθηκαν στους παιδικούς εμβολιασμούς κατά της μηνιγγίτιδας Β και της πολιομυελίτιδας -μειωμένοι σε 20 χώρες- ακολουθούμενοι από αυτούς κατά της ηπατίτιδας Β -μειωμένοι σε 18 χώρες- και κατά της διφθερίτιδας, του τετάνου και της πολιομυελίτιδας-μειωμένοι σε 17 χώρες.

Η εικόνα της εμβολιαστικής κάλυψης στην Ελλάδα

Στην Ελλάδα η παιδική εμβολιαστική κάλυψη παραμένει σε γενικά ικανοποιητικά επίπεδα, ωστόσο καταγράφεται μια ανησυχητική υποχώρηση σε σχέση με τα προ πανδημίας δεδομένα, ακολουθώντας την ευρύτερη ευρωπαϊκή τάση.Σύμφωνα με πρόσφατες μελέτες και στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) και του ΕΟΔΥ, η κατάσταση διαμορφώνεται ως εξής:

Ιλαρά: Παρά την παραδοσιακά υψηλή κάλυψη, καταγράφεται μείωση της τάξης του 6% για την πρώτη δόση και 7% για τη δεύτερη δόση του εμβολίου της ιλαράς. Η εξέλιξη αυτή προκαλεί ανησυχία στους ειδικούς για τον κίνδυνο τοπικών εξάρσεων.

Καθυστέρηση στις αναμνηστικές δόσεις: Παρατηρείται σχετική υστέρηση στη χορήγηση της 4ης δόσης για βασικά εμβόλια, όπως αυτό της διφθερίτιδας – τετάνου – κοκκύτη σε παιδιά κάτω των ετών που δικαιούνται τη δόση, δείχνοντας ότι πολλοί γονείς αμελούν ή αναβάλλουν τα επαναληπτικά σχήματα.

«Εμβολιαστική Κόπωση» και Παραπληροφόρηση: Η λεγόμενη «εμβολιαστική κόπωση» μετά την πανδημία, σε συνδυασμό με την έξαρση fake news στο διαδίκτυο, αποτελεί τον βασικότερο λόγο που ορισμένοι γονείς αναβάλλουν ή αποφεύγουν τον έγκαιρο εμβολιασμό των παιδιών τους.

Κοινωνικοοικονομικές ανισότητες: Παιδιά που ανήκουν σε ευάλωτες κοινωνικές ομάδες ή διαβιούν σε συνθήκες φτώχειας αντιμετωπίζουν συχνά μεγαλύτερες δυσκολίες πρόσβασης στο σύστημα υγείας, επηρεάζοντας αρνητικά τα ποσοστά ανοσοποίησης.

Τι ισχύει με το Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών 2025-2026

Το Υπουργείο Υγείας προχωρά σε συνεχείς επικαιροποιήσεις του Εθνικού Προγράμματος Εμβολιασμών Παιδιών και Εφήβων προκειμένου να θωρακίσει τον πληθυσμό απέναντι σε νέες εξάρσεις ιών.Οι πιο πρόσφατες ρυθμίσεις περιλαμβάνουν:

Εισαγωγή προστασίας κατά του RSV: Για πρώτη φορά αποζημιώνεται πλήρως η χορήγηση μονοκλωνικού αντισώματος έναντι του αναπνευστικού συγκυτιακού ιού (RSV) για όλα τα νεογνά και τα ευάλωτα βρέφη έως 2 ετών.

Δωρεάν κάλυψη: Όλα τα εμβόλια που περιλαμβάνονται στο επίσημο χρονοδιάγραμμα του Υπουργείου παρέχονται εντελώς δωρεάν για το σύνολο του παιδικού πληθυσμού της χώρας

Οι τάσεις φαίνονται σχετικά λιγότερο δυσμενείς για την ιλαρά και την ερυθρά

Οι περισσότερες μειώσεις στους παιδικούς εμβολιασμούς άρχισαν μεταξύ 2019 και 2022, συμπίπτοντας με την πανδημία COVID-19.

Ενώ οι ερευνητές πιστεύουν ότι η υγειονομική κρίση που προέκυψε από την πανδημία μπορεί να έπαιξε ρόλο, διευκρινίζουν επίσης ότι η μελέτη τους δεν είχε ως στόχο να διευκρινίσει τους λόγους για αυτές τις αλλαγές στα ποσοστά εμβολιασμού. Τονίζουν ιδιαίτερα την «επείγουσα ανάγκη» να διασφαλισθεί υψηλή και διαρκής εμβολιαστική κάλυψη «προκειμένου να αποτραπεί η αναζωπύρωση των μολυσματικών ασθενειών».

Τα τελευταία 50 χρόνια, οι εμβολιασμοί έχουν μειώσει τις επιπτώσεις ασθενειών όπως ο τέτανος, ο κοκκύτης, η πνευμονία, η ιλαρά, η γρίπη και η διφθερίτιδα, αποτρέποντας περισσότερους από 154 εκατομμύρια θανάτους παγκοσμίως, ιδίως μεταξύ των παιδιών, όπως προκύπτει από τα συμπεράσματα της μελέτης. Ωστόσο, η COVID-19, έχει διαταράξει το σύστημα υγειονομικής περίθαλψης και έχει τροφοδοτήσει την δυσπιστία και την παραπληροφόρηση.