Η βοτουλινική τοξίνη και τα ενέσιμα fillers συγκαταλέγονται πλέον στις συχνότερες μη επεμβατικές αισθητικές παρεμβάσεις. Παρότι θεωρούνται γενικά ασφαλείς όταν εφαρμόζονται από κατάλληλα εκπαιδευμένους ιατρούς, δεν στερούνται ανεπιθύμητων ενεργειών, ορισμένες από τις οποίες μπορεί να επηρεάσουν σημαντικά τη λειτουργικότητα και την ποιότητα ζωής των ασθενών.
Η αυξανόμενη εξοικείωση του κοινού με τις αισθητικές θεραπείες έχει συχνά οδηγήσει στην υποτίμηση των πιθανών επιπλοκών. Ιδιαίτερη σημασία έχει η σαφής διάκριση ανάμεσα στη βοτουλινική τοξίνη, η οποία προκαλεί προσωρινή χαλάρωση συγκεκριμένων μυϊκών ομάδων, και στα fillers, τα οποία χρησιμοποιούνται για αποκατάσταση όγκου, διαμόρφωση χαρακτηριστικών και πλήρωση ρυτίδων ή αυλάκων.
Περιορισμός της εκφραστικότητας
Η υπερβολική ή ακατάλληλη χορήγηση βοτουλινικής τοξίνης, κυρίως στην περιοχή του μετώπου και του μεσοφρύου, μπορεί να περιορίσει σημαντικά την κινητικότητα των μυών του προσώπου.
Το αποτέλεσμα δεν είναι μόνο αισθητικό. Οι εκφράσεις του προσώπου αποτελούν βασικό μέρος της μη λεκτικής επικοινωνίας και συμβάλλουν στην αναγνώριση και μετάδοση συναισθημάτων. Η υπερβολική ακινητοποίηση του προσώπου μπορεί να κάνει τον ασθενή να φαίνεται λιγότερο εκφραστικός, απόμακρος ή συναισθηματικά μη διαθέσιμος.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, η μειωμένη κινητικότητα μπορεί να επηρεάσει την κοινωνική αλληλεπίδραση, την επαγγελματική επικοινωνία και τις διαπροσωπικές σχέσεις, ιδιαίτερα όταν η θεραπεία δεν έχει προσαρμοστεί στη φυσιογνωμία και τις ανάγκες του ασθενούς.
Επίδραση στη μη λεκτική επικοινωνία
Οι μικρές κινήσεις γύρω από τα μάτια, το στόμα και τα φρύδια παρέχουν συνεχή ανατροφοδότηση κατά τη διάρκεια μιας συνομιλίας ή μιας προσωπικής επαφής.
Η υπερδιόρθωση με βοτουλινική τοξίνη ή fillers μπορεί να αλλοιώσει αυτές τις λεπτές εκφράσεις, μειώνοντας τη δυνατότητα των άλλων να ερμηνεύσουν σωστά τη διάθεση, την ευχαρίστηση, τη δυσφορία ή την ενσυναίσθηση.
Η πιθανή αυτή επίδραση δεν αφορά όλους τους ασθενείς και εξαρτάται από τη δόση, την ανατομική περιοχή, την τεχνική εφαρμογής και τη συνολική αισθητική παρέμβαση. Ωστόσο, αποτελεί παράγοντα που πρέπει να λαμβάνεται υπόψη κατά την ενημέρωση και τον σχεδιασμό της θεραπείας.
Αγγειακή απόφραξη και απώλεια όρασης
Μία από τις σοβαρότερες, αν και σπάνιες, επιπλοκές των ενέσιμων fillers είναι η ακούσια ενδαγγειακή έγχυση ή η συμπίεση αγγείου.
Η αγγειακή απόφραξη μπορεί να οδηγήσει σε ισχαιμία, νέκρωση του δέρματος και, σε εξαιρετικά σπάνιες περιπτώσεις, σε μη αναστρέψιμη απώλεια όρασης. Ο κίνδυνος θεωρείται αυξημένος σε περιοχές με σύνθετη και πλούσια αγγείωση, όπως η μύτη, το μεσόφρυο και το μέτωπο.
Προειδοποιητικά σημεία μπορεί να είναι ο αιφνίδιος έντονος πόνος, η ωχρότητα ή δικτυωτή μεταβολή του χρώματος του δέρματος, η καθυστερημένη τριχοειδική επαναπλήρωση και οι διαταραχές της όρασης.
Η αναγνώριση και η άμεση αντιμετώπιση είναι κρίσιμες. Στην περίπτωση fillers υαλουρονικού οξέος, η ταχεία χορήγηση υαλουρονιδάσης αποτελεί βασικό μέρος του θεραπευτικού αλγορίθμου, χωρίς όμως να διασφαλίζει πάντοτε πλήρη αποκατάσταση, ιδιαίτερα όταν έχει επηρεαστεί η οφθαλμική κυκλοφορία.
Ψυχολογικές επιπτώσεις και σωματική δυσμορφική διαταραχή
Οι αισθητικές παρεμβάσεις μπορεί να βελτιώσουν την αυτοεικόνα και την αυτοπεποίθηση. Σε ασθενείς όμως με έντονη δυσαρέσκεια για την εμφάνισή τους ή με συμπτώματα σωματικής δυσμορφικής διαταραχής, το αποτέλεσμα μπορεί να είναι διαφορετικό.
Η διόρθωση ενός χαρακτηριστικού ενδέχεται να προσφέρει μόνο προσωρινή ανακούφιση, πριν η προσοχή μετατοπιστεί σε άλλο σημείο του σώματος ή του προσώπου. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε επαναλαμβανόμενες παρεμβάσεις, μη ρεαλιστικές προσδοκίες και χρόνια δυσαρέσκεια από το αποτέλεσμα.
Για τον λόγο αυτό, η προθεραπευτική αξιολόγηση πρέπει να περιλαμβάνει διερεύνηση των κινήτρων, των προσδοκιών και της ψυχολογικής κατάστασης του ασθενούς. Η άρνηση ή αναβολή της θεραπείας μπορεί να είναι η ενδεδειγμένη επιλογή όταν υπάρχουν ενδείξεις σοβαρής ψυχοπαθολογίας.
Πιθανή επίδραση στη διάθεση
Τα τελευταία χρόνια έχει μελετηθεί η πιθανή επίδραση της βοτουλινικής τοξίνης στα συμπτώματα κατάθλιψης και άγχους. Η σχετική υπόθεση βασίζεται στη θεωρία της ανατροφοδότησης του προσώπου, σύμφωνα με την οποία οι εκφράσεις δεν αντανακλούν μόνο τα συναισθήματα, αλλά ενδέχεται να τα επηρεάζουν.
Ο περιορισμός της μυϊκής δραστηριότητας που σχετίζεται με το συνοφρύωμα έχει συσχετιστεί σε ορισμένες μελέτες με βελτίωση της διάθεσης. Τα δεδομένα, ωστόσο, παραμένουν προκαταρκτικά και δεν επαρκούν για να θεωρηθεί η βοτουλινική τοξίνη καθιερωμένη θεραπεία ψυχιατρικών διαταραχών.
Η ασφαλής εφαρμογή Botox και fillers απαιτεί σωστή επιλογή ασθενών, άριστη γνώση της ανατομίας, συντηρητική προσέγγιση και πλήρη ενημέρωση για τα αναμενόμενα οφέλη και τους πιθανούς κινδύνους. Η αισθητική παρέμβαση δεν πρέπει να στοχεύει στην πλήρη ακινητοποίηση ή στην υπερβολική αλλαγή των χαρακτηριστικών, αλλά στη διατήρηση ενός φυσικού και λειτουργικού αποτελέσματος.
