Τα νεότερα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ για το 2023 αποκαλύπτουν ότι τα νεοπλασματικά νοσήματα καταλαμβάνουν πλέον τη δεύτερη θέση στις αιτίες θανάτου στη Ελλάδα. Πάνω από 30.000 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους μέσα σε έναν χρόνο, με το ποσοστό των θανάτων που αποδίδονται σε νεοπλάσματα να φτάνει το 23,5%, μια δραματική αύξηση σε σχέση με το 4,1% που καταγράφηκε το 1938.
Παρότι το 2023 καταγράφηκε συνολική μείωση των θανάτων στην χώρα, τα δεδομένα υπογραμμίζουν ότι η επίπτωση του καρκίνου στη θνησιμότητα συνεχίζει να αυξάνεται. Η μετατόπιση αυτή στο επιδημιολογικό προφίλ της χώρας αποτελεί κρίσιμο ζήτημα για την ιατρική κοινότητα και τη δημόσια υγεία.
Πίσω από αυτή τη σταθερά αυξανόμενη επιβάρυνση αποτυπώνεται μια σύνθετη υγειονομική πρόκληση, η οποία συνδέεται τόσο με τη δημογραφική γήρανση όσο και με μεταβολές στον τρόπο ζωής. Η τάση αυτή αναδεικνύει την ανάγκη για ενίσχυση των στρατηγικών πρόληψης, βελτίωση της έγκαιρης διάγνωσης και ενδυνάμωση των δομών του δημόσιου συστήματος υγείας.
Σύμφωνα με τα δημοσιευμένα στοιχεία της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής, το 2023 καταγράφηκαν συνολικά 128.097 θάνατοι στη χώρα (64.898 άνδρες και 63.199 γυναίκες). Ο αριθμός αυτός αντιστοιχεί σε μείωση 9% σε σχέση με το 2022, οπότε είχαν σημειωθεί 140.792 θάνατοι.
Όσον αφορά την κατανομή των αιτιών θανάτου, τα νοσήματα του κυκλοφορικού συστήματος εξακολουθούν να βρίσκονται στην κορυφή, με 40.812 θανάτους μέσα στο έτος. Στη δεύτερη θέση ακολουθούν τα νεοπλάσματα, τα οποία ευθύνονται για 30.095 θανάτους, ενώ τρίτη αιτία θανάτου αποτελούν οι παθήσεις του αναπνευστικού συστήματος, με 12.894 θανάτους.
Κατά το 2023, οι θάνατοι που αποδόθηκαν στη νόσο COVID‑19 ανήλθαν σε 5.975, εκ των οποίων 3.131 αφορούσαν άνδρες και 2.844 γυναίκες. Η μεγαλύτερη επιβάρυνση καταγράφηκε στις ηλικίες 75 ετών και άνω, όπου σημειώθηκαν 4.789 θάνατοι, ενώ ακολούθησαν οι ομάδες 60–74 ετών με 941 θανάτους και 45–59 ετών με 208 θανάτους. Στις ηλικίες κάτω των 15 ετών καταγράφηκαν 4 θάνατοι.
Σε 21,9% των περιπτώσεων (1.311 θάνατοι), η COVID‑19 αναφέρθηκε ως μοναδική αιτία θανάτου στα πιστοποιητικά. Στο υπόλοιπο 78,1% (4.664 θάνατοι), υπήρχε καταγεγραμμένο υποκείμενο νόσημα, το οποίο συνέβαλε στην έκβαση. Μεταξύ των συννοσηροτήτων που αναφέρθηκαν συχνότερα, κυριαρχούν:
- τα νοσήματα του κυκλοφορικού συστήματος με 27,9% (1.666 θάνατοι),
- τα νεοπλάσματα με 18,4% (1.098 θάνατοι),
- και οι παθήσεις του αναπνευστικού συστήματος με 6,6% (395 θάνατοι).
Η διαχρονική εξέλιξη των αιτιών θανάτου στην Ελλάδα παρουσιάζει σημαντικές μεταβολές στο επιδημιολογικό προφίλ του πληθυσμού. Το ποσοστό των θανάτων που αποδίδονται σε νοσήματα του κυκλοφορικού συστήματος έχει αυξηθεί σημαντικά: από 10% το 1938, ανήλθε σε 25% το 1956 και έφτασε το 31,9% το 2023.
Αντίστοιχη ανοδική πορεία καταγράφεται και στις νεοπλασματικές νόσους, οι οποίες από 4,1% των θανάτων το 1938 αυξήθηκαν σε 11,7% το 1956 και ανήλθαν σε 23,5% το 2023, επιβεβαιώνοντας τη σταθερή ενίσχυση του σχετικού φορτίου νοσηρότητας και θνησιμότητας.
Αντίθετα, οι θάνατοι που οφείλονται σε λοιμώδη και παρασιτικά νοσήματα έχουν μειωθεί θεαματικά. Από 18,4% το 1938, το ποσοστό τους έχει περιοριστεί σε 2,8% το 2023, αντανακλώντας τη βελτίωση των συνθηκών υγιεινής, της ιατρικής φροντίδας και των προγραμμάτων δημόσιας υγείας. Για την ορθή σύγκριση των στοιχείων, είναι σημαντικό να λαμβάνονται υπόψη οι αλλαγές που έχουν πραγματοποιηθεί στη Διεθνή Στατιστική Ταξινόμηση των Νόσων (ICD), οι οποίες επηρεάζουν τον τρόπο καταγραφής και ταξινόμησης των αιτιών θανάτου.
Ο αριθμός των θανάτων που αποδόθηκαν σε αυτοκτονία το 2023, βάσει των καταγραφών των ιατροδικαστικών και ανακριτικών αρχών, ανήλθε σε 488 περιστατικά το 2023, έναντι 516 το προηγούμενο έτος, γεγονός που αντιστοιχεί σε μείωση 5,4%. Η ΕΛΣΤΑΤ επισημαίνει ότι πιθανές διαφοροποιήσεις σε σχέση με στοιχεία άλλων φορέων μπορεί να προκύπτουν από διαφορές στη μεθοδολογία ή από παράγοντες όπως η διάρκεια των ερευνών για τις συνθήκες θανάτου και οι θάνατοι που επέρχονται καθυστερημένα μετά από απόπειρα αυτοκτονίας.
Στα συνολικά στοιχεία θνησιμότητας δεν συμπεριλαμβάνονται οι θάνατοι προσφύγων και μεταναστών που σημειώθηκαν πριν από την επίσημη καταγραφή τους στη χώρα, είτε κατά τη διέλευση των συνόρων είτε λόγω πνιγμού στα ελληνικά χωρικά ύδατα. Οι συγκεκριμένες απώλειες, που καταγράφονται ξεχωριστά, ανήλθαν σε 72 το 2018, 62 το 2019, 59 το 2020, 84 το 2021, 122 το 2022 και 121 το 2023.
